Difference between revisions 285999 and 286000 on newiki

{{Infobox Indian Jurisdictions
|native_name = मेरठ
|other_name = میرٹھ </br> Meerut
|nickname=भारतको खेल राजधानी
|type = महानगर
|district = [[मेरठ जिल्ला]] 
|division = मेरठ
|latd = 28.99
|longd = 77.70 
|locator_position = right 
|state_name = उत्तर प्रदेश
|leader_title = [[महापौर]]
|leader_name = |altitude = 219 
|population_as_of = 2009
|population_total = 1,365,086 
|population_density = 419 
|area_magnitude = 
|area_total = 
|area_telephone = 0121 
|postal_code = 2500xx 
|vehicle_code_range = UP-15 
|website = http://meerut.nic.in/ 
|footnotes = 
}}
'''मेरठ''' ([[अंग्रेजी]]: Meerut, [[उर्दु]]: میرٹھ) [[भारत]] को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको एक महानगर हो| यहाँ नगर निगम कार्यरत छ| यो प्राचीन नगर [[दिल्ली]] बाट ७२ कि.मी. (४४ मील) उत्तर पूर्वमा स्थित छ| मेरठ राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र (ऍन.सी.आर) को हिस्सा हो। यहाँ भारतीय सेनाको एक छावनीशिबिर पनि छ| 

== नामको इतिहास ==
[[रामायण]] को राक्षस राज [[रावण]] को पत्नी [[मंदोदरी]] मेरठको थिईन| मंदोदरी को पिता [[मय दानव]] थिए, जो राक्षसहरुको वास्तुकार पनि थिए| यिनैको नाममा यसको प्राचीन नाम '''मयराष्ट्र''' थियो, जो समयको साथ बिगड कर मेरठ भयो|

== इतिहास ==
(contracted; show full)

=== प्रथम स्वतंत्रता संग्राम ===
मेरठको नाम ब्रिटिश [[ईस्ट इंडिया कम्पनी]] को विरुद्ध [[१८५७ को प्रथम स्वतंत्रता संग्राम|1857 को प्रथम स्वतंत्रता संग्राम]] को लागी पनि प्रसिद्ध छ| <ref>[http://www.english.emory.edu/Bahri/Mutiny.html The Sepoy War of १८५७: Mutiny or First Indian War of Independence?].</ref> प्रसिद्ध नारा ''' दिल्ली चलो''' पहली बार यहींबाट दिईएको थियो| मेरठ 
छावनीशिबिर नै त्यो स्थान हो, जहाँ [[हिन्दू]] र [[मुस्लिम]] सैनिकों कोहरुलाई बन्दूक दी गयींिईयो, जसमा जानवरहरुको खालबाट बनीेको गोलियां डालनी पड़तीं थीं, जिन्हेंहरु हाल्नु पर्दथ्यो, जसलाई मुखबाट खोलना्नु पर्दथ्यो| यसबाट हिन्दुओं व र मुसलमानहरुको धार्मिक भावना आहत हुई, क्योंकि वहभयो, किनकी त्यो जानवरको बोसो गाई वा सुगुरको थियो| गाय हिन्दुहरुको लागी पवित्र छ, र सूअर मुसलमानहरुको लागी अछूत पशु हो|
 
मेरठ अन्तर्राष्ट्रीय प्रसिद्धिमा आया, जब 1857 को विद्रोह भयो| [[२४ अप्रैल]],[[१८५७]] को; तृतीय अश्वारोही सेनाको 90 मध्ये 85 टुकड़िहरुले गोलियों को उने तक से मना कर दिया| उन्हें कोर्ट-मार्शल पछी दस वर्षको कारावस मिला| यस विद्रोहमा नै, ब्रिटिश जुए बाट मुक्ति पाउने पहिलो चिंगारी भड़क उठी, जसमा शहरी जनताको पूरा समर्थन मिला|
 
(contracted; show full)

== मीडिया ==
मेरठ एक महत्वपूर्ण ''मास मीडिया'' केन्द्र बन्दै गहिर्हेको छ। देशको विभिन्न क्षेत्रबाट पत्रकार व जर्नलिस्ट यहां कार्यरत छन। हालै, कई समाचार चैनलहरुले अपराधमा केन्द्रित कार्यक्रम दिखाउन् आरंभ गरेका छन। क
्योंकििनकी मीडिया केन्द्र मेरठमा स्थित हैंछ, तो शहर  को राष्ट्रीय स्तरमा अच्छाराम्रो प्रचार भई रहेको छ। नगरमा हाल के वर्षहरुमा कानून व्यवस्थाको स्थिति धेरै सुध्रिएको छ। यसमा मीडियाको धेरै ठुलो योगदान छ। 

मेरठ वेब मीडियाको पनि मुख्य केंद्र बन्दै गहिरहेको छ मेरठमा एक्सएन व्यू न्यूज, [http://adlive.tk/ आँखों देखी लाइव] र कई अन्य वेब मीडिया चैनल मौजूद छ ।

== शिक्षा ==
नगरमा कुल चार विश्वविद्यालय हैंछ, [[चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय मेरठ|चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय]], [[सरदार वल्लभ भाई पटेल कृषि एवं प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय]], [[शोभित विश्वविद्यालय]] एवं [[स्वामी विवेकानंद सुभारती विश्वविद्यालय]]। यसको अलावा नगरमा केहि अन्य महाविद्यालय एवं विद्यालय छ।

== पौराणिक महत्व ==
(contracted; show full)
यो मेला चैत्र महिनाको [[नवरात्रि]] त्यौहार भन्दा एक सप्ताह पहिले देखी लाग्दछ।  लगभग [[होली]] को एक सप्ताह पछे। र एक माह तक चल्दछ।

== पर्यटन स्थल ==
* पाण्डव किल्ला - यो किल्ला मेरठको [[बरनावा]] मा स्थित छ। महाभारतसंग संबंध राक्ने यस किल्लामा अनेक प्राचीन मूर्तिहरु देख्न सकिन्छ। भनिन्छ कि यो किल्ला पाण्डवहरुले बनाएका थिए। दुर्योधनले पाण्डवहरुलाई उनको आमा सहित यहां जिउदै जलाउने षडयंत्र रचेका थिए तर वे एक भूतिगत बाटो बाट बच निकले थे।

* शहीद स्मारक - शहीद स्मारक ति बहादुरहरुमा समर्पित 
हैछ, जसले देशको लागी 1857 मा "प्रथम भारतीय स्वतंत्रता संग्राम" को लागी आफ्नो प्राणों को आहुति दिए। संगमरमरबाट बनेको यो स्मारक लगभग 30 मीटर अग्लो छ। 1857 को भारतीय विद्रोह मेरठ छावनी स्थिति काली पलटन मन्दिर, जसलाई वर्तमानमा औघडनाथ मन्दिरको नामबाट पनि जानिन्छ, बाट आरंभ भएको थियो, जसलाई प्रथम भारतीय स्वतंत्रता संग्राम, सिपाही विद्रोह र भारतीय विद्रोहको नामबाट पनि जानिन्छ ब्रितानी शासनको विरुद्ध एक सशस्त्र विद्रोह थियो। यो विद्रोह दो वर्षों तक भारतको विभिन्न क्षेत्रमा फैलियो। यस विद्रोहको आरंभ छावनी क्षेत्रमा सानो झड़पों तथा आगजनीबाट भएको थियो परन्तु जनवरी महिना सम्म यसले एक ठुलो रुप लियो। विद्रोहको अन्त भारतमा ईस्ट इंडिया कम्पनीको शासनको समाप्तिको साथ भयो, र पूरे भारतीय साम्राज्यमा बेलायती श्रीपेज को प्रत्यक्ष शासन आरंभ भयो जो अगले ९० वर्षों तक चला।

* शाहपीर मकबरा - यो मकबरा मुगलकालीन हो। यो मेरठको ओल्ड शाहपIर गेटको निकट अबस्थित छ। शाहपीर मकबरे को नजिकै लोकप्रिय सूरज कुंड अबस्थित छ।

* हस्तिनापुर तीर्थ - हस्तिनापुर तीर्थ जैनहरुको लागी एक पवित्र स्थान मानिन्छ। यहांको मन्दिर जैन तीर्थंकर शांतिनाथलाई समर्पित छ। ऐतिहासिक दृष्टिबाट जैनहरुको लागी यस स्थानको विशेष महत्व छ क्योंकििनकी  जैनहरुको तेश्रो तीर्थंकर आदिनाथले यहां 400 दिन को उपवास राखेका थिए। यस मन्दिरको संचालन श्री हस्तिनापुर जैन श्वेतांबर तीर्थ समिति द्वारा गरिन्छ। 

* जैन श्वेतांबर मन्दिर - मेरठ जिल्लाको हस्तिनापुरमा स्थित जैन श्वेतांबर मन्दिर तीर्थंकर विमल नाथलाई को समर्पित छ। एक ऊंचे चबूतरे मा उनीहरुको आकर्षक प्रतिमा स्थापित छ। मन्दिरको चारै किनारा चार कल्याणकको प्रतीक हो। हस्तिनापुर मेरठबाट 30 किमी. उत्तर-पर्वमा स्थित छ।

(contracted; show full)
* मेरठको माल रोड, मूलतः ब्रिटिश छावनीको भाग थी, जहां रघुवीर सारंग नामक एक आदमी, जो घोड़े र बघ्घियां चलाउदथ्ये; को एक अंग्रेज़ अधिकारीको साथ रेसमा हराए पछी अभद्र व्यवहारको आरोप लगा
कएर कोड़ेा लगाईएको थियो।
* 1940 को दशकमा, मेरठको सिनेमाघरहरुमा ब्रिटिश राष्त्रगान  बजेको समय हल्लिन निषेध थियो।
* [[2006]] मा [[2006 मेरठ अग्नि कांड|एक अग्नि कांड]] मा 225 (आधिकारिक घोषित) मानिसहरु मारिएका थिए, जब विक्टोरिया पार्कमा लगे एक इलेक्ट्रॉनिक मेलाको मण्डपमा आगो लाग्यो। अन्य सूत्रहरुको अनुसार तब यहां 1000 लोग मारे गये थे। यसको कुछ समय पछि नै, यहाँको एक मल्टीप्लैक्स सिनेमाघर पी वी एस मॉलमा पनि आगो लागेको थियो।
* मेरठको प्रसिद्ध खेलकुद सामान (खासकर क्रिकेटको ब्याट) विश्व भरिमा प्रयोग हुदछ।
* मेरठ को भारतको खेलकुद राजधानी भनिन्छ।
* यहाँको ऐतिहासिक [[नौचंदी मेला]] हिन्दू – मुस्लिम एकताको प्रतीक हो। हजरत बाले मियां  को दरगाह एवं नवचण्डी देवी (नौचन्दी देवी) को मन्दिर एक अर्कोको नजिकै अबस्थित छ। मेलाको दौरान मन्दिरको घण्टको साथ अज़ान को आवाज़ एक सांप्रदायिक अध्यात्मको प्रतिध्वनि दिदछ।
* मेरठको कैंचियां पुरानो जमाना देखी नै अति प्रसिद्ध रहेको छ।
 
== विस्तृत पठन ==
* ''सर्विस एण्ड एड्वेंचर विद खाकी रेसालाह; या मेरठ वॉलंटियर हॉर्स, ड्यूरिंग म्यूटिनी ऑफ 1857-58'', द्वारा रॉबर्ट हैनरी वॉल्लेस डनलप, प्रका. आर. बैंटले, [[1858]].
(contracted; show full)[[sv:Meerut]]
[[ta:மீரட்]]
[[te:మీరట్]]
[[tl:Meerut]]
[[uk:Мірут]]
[[vi:Meerut]]
[[war:Meerut]]
[[zh:密拉特]]