Difference between revisions 33588172 and 33707202 on nlwiki

{{Infobox militair conflict
| conflict=Strijd om Noord-Borneo
| image=[[File:N borneo ops 1945.jpg|270px]]
| caption=Kaart van het strijdgebied.
| partof= [[Azië in de Tweede Wereldoorlog]]
| date=[[10 juni]] - [[15 augustus]] [[1945]]
| place=[[Borneo]], [[Nederlands-Indië]]
| casus=
| territory=
| result=Geallieerde overwinning
| combatant1={{AUS}}<br> {{USA}}
| combatant2={{JPN}}
| commander1=George Wootten <br>Selwyn Porter <br>Victor Windeyer
| commander2=Baba Masao 
| strength1=Ongeveer 29.000–30.000 man
| strength2=Ongeveer 8.800 men man (geallieerde schatting)
| casualties1=114 gedood of overleden aan verwondingen<br>221 gewonden
| casualties2=Ten  minste 1.234 gedood<br>130 [[krijgsgevangene]]n
| notes=
| portaal = KNIL
}}
De '''strijd om het noorden van Borneo''' was de veldslag die plaats  vond tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] tussen de [[Geallieerden (Tweede Wereldoorlog)|geallieerde]] en de [[Japan|Japanse]] troepen. De strijd maakte deel uit van de Borneo-campagne tijdens de [[  Azië in de Tweede Wereldoorlog|oorlog in het Pacifisch gebied]] en vond plaats tussen   [[10 juni]] en [[15 augustus]] [[1945]] op [[Noord-Borneo]] (beter bekend als [[Sabah]]). De strijd bestond uit een serie [[Amfibische oorlogvoering|amfibische landingen]] door [[Australië (land)|Australische troepen]] op verschillende punten op het vasteland van de baai van [[Brunei]] en op eilanden rond de baai. In het begin was er weinig verzet van de Japanse troepen maar naarmate de tijd vorderde vonden verschillende hevige gevechten plaats en beide partijen leden behoorlijke verliezen. Uiteindelijk wis(contracted; show full)erd gevormd door manschappen van de Australische [[9e Infanteriedivisie (Australië)|negende divisie infanterie]], onder commando van [[generaal-majoor]] George Wootten en bestond uit de 20ste en 24ste brigade. De marineondersteuning werd gegeven door de [[United States Navy]] en de [[Koninklijke Australische marine]] en luchtsteun door de [[United States Army Air Forces]], het [[United States Marine Corps]] en onderdelen van de [[Royal Australian Air Force]]. Twee onderdelen van de United States Army, het 
  727ste Amphibian Tractor Bataljon, dat de [[Landing Vehicle Tracked|LVT's]] bemande, en de 593ste Engineer Boat and Shore Regiment's Boat Bataljon werden eveneens toegevoegd aan de Australische troepen.

[[Generaal]] [[Douglas MacArthur]], commandant van de South West Pacific Area, had de krijgsverrichtingen ingedeeld in drie fases: een voorbereidend bombardement, daarop volgende landingen - het doel van de landingen was om de geallieerden de gelegenheid te bieden een vooruit geschoven vlootbasis op te zetten ter ondersteuning van de activiteiten van de marine - de olie- en rubbervoorraden in het gebied in het bezit te krijgen en herstel van de Engelse civiele administratie.   Ondertussen had de Engelse geheime dienst de inschatting gemaakt dat er zich ongeveer 31.000 man aan Japanse troepen op Borneo bevonden. De belangrijkste Japanse eenheden in deze omgeving waren onder meer de 56ste Independent Mixed Brigade, bestaande uit zes [[bataljon]]s (het 366ste - 371ste) en een ander onafhankelijk bataljon.

==Strijd==
De Australiërs voerden twee belangrijke landingen uit op Noord-Borneo. De eerste begon op 10 juni, toen troepen van twee bataljons van de 24ste brigade, de 2/28ste en het 2/48ste bataljon landden op het eiland [[Labuan (federaal territorium)|Labuan]] met een [[eskadron]] Mathilda-tanks van het 2/9de Armoured Regiment, terwijl twee bataljons van de 20ste brigade - het 2/15de en 2/17de bataljon - aan wal gingen op het eiland Muara en op het schiereiland ten noorden van Brooketon, ondersteund door een tweede eskadron Mathilda´s van het 2/9de Armourded Regiment.   Te midden van de zware lucht- en zeebombardementen werden de geallieerde troepen nauwelijks opgemerkt, omdat de Japanners zich hadden teruggetrokken van de stranden van het schiereiland en bovendien het eiland Muara helemaal verlaten hadden. De troepen die geland waren op het vasteland bij Brooketon trokken verder naar Brunei, dat op 13 juni veroverd werd. De twee 20ste brigade bataljons werden nu vergezeld door het 2/13de bataljon, dat op 20 juni een onopgemerkte landing had uitgevoerd  bij [[Pekan Tutong(contracted; show full)n [[Tank (voertuig)|tanks]] en [[vlammenwerper]]s wisten de Australiërs de Japanners te overvallen en het resterend verzet in de omgeving van Labuan de kop in te drukken. De strijd bleek aan 180 Japanners het leven te hebben gekost, wat het totaal aan Japanse doden van alle gevechten te Labuan op een aantal van 389 bracht. De Australische troepen hadden 34 doden en 93 gewonden.  

De tweede landing vond plaats op het vasteland van Weston, in het noordoostelijke deel van de Baai van Brunei, op 16 juni. Het 
  2/32ste bataljon, dat was achtergehouden als reserve, wist door te dringen tot Padas Bay. Nadat Weston was genomen werden patrouilles uitgezonden naar [[Beaufort (Sabah)|Beaufort]], 23 kilometer in het binnenland. Door een gebrek aan wegen en de kwetsbare positie van de spoorlijn die naar de stad liep werd besloten langs de rivier de Klias op te rukken, terwijl een tweede [[Colonne (slagorde)|colonne]] een andere rivier, de Padas, zou volgen. Als onderdeel van deze operaties vonden er een aantal kleinere landingen plaats te Mempakul (19 juni) en te [[Sabang]] (23 juni) door onderdelen van het 2/43ste bataljon en het 2/11de commando-eskadron. Kibidang werd nog dezelfde dag ingenomen door het 2/43ste bataljon terwijl het 2/32ste verder trok langs de Padas, waarna de twee bataljons zich weer verenigden. Versterkingen in de vo(contracted; show full) 2/53ste naar de stad werd gezonden en een ander deel op de flanken marcheerde en [[hinderlaag|hinderlagen]] legde op de weg die de Japanners verondersteld werden op de vlucht te nemen. Het 2/28ste bataljon verzekerde de communicatielijnen ten noorden van de rivier. Het verzet van de Japanners werd niet of slecht gecoördineerd, waardoor de Australische troepen tegen zonsondergang klaar waren met hun voorbereidingen. Gedurende de nacht echter vielen de Japanners zes keer aan; deze aanvallen eindigden in man
  -tot  -man  gevechten. Tijdens deze strijd werd een compagnie geïsoleerd van de rest; tegen de morgen werd een andere compagnie ter hulp gezonden en ook om de Japanners in de rug aan te vallen.   Gedurende de gehele dag die daarop volgde vonden hevige gevechten plaats om de Japanse posities en pas tegen de avond bereikten de geallieerden troepen hun doel. Na de   strijd bleek dat minstens 100 Japanners waren gesneuveld. Het was tijdens deze gevechten dat soldaat Leslie Starcevich de verrichtingen deed waarvoor hij later werd beloond met het [[Victoria Cross]].

Vanaf 29 juni begonnen de Japanners in kleine groepjes weg te trekken van Beaufort. De geallieerde troepen hadden even rust terwijl ondertussen versterkingen arriveerden. Het 2/3de anti-tankregiment, dat meer als [[infanterie]]- dan als anti-tankeenheid was gebruikt, kwam op 3 juli te Weston aan, waar het het 2/28ste bataljon afloste, dat naar Beaufort trok.   Op 6 juli werd de geallieerde opmars voortgezet. Om strategische redenen werd besloten langzaam verder te trekken en vooral indirect vuur te gebruiken om de verliezen binnen de perken te houden. Op 12 juli bezette het 2/32 bataljon [[Papar]]; vandaar werden patrouilles gezonden naar het noorden en langs de oevers van de rivier terwijl de offensieve operaties langzaam tot een einde kwamen.

==Nasleep==
Na de val van Papar staakten de Australische troepen de strijd om Borneo en veranderde de toestand weinig tot een [[Wapenstilstand|staakt  -het  -vuren]] tegen midden augustus werd afgekondigd. Vroeg in de maand augustus van het jaar 1945 werden twee [[Atoombommen op Hiroshima en Nagasaki|atoombommen]] op [[Hiroshima (stad)|Hiroshima]] en [[Nagasaki (stad)|Nagasaki]] geworpen. Op 15 augustus beval keizer [[Hirohito]] de Japanse troepen de vijandelijkheden te beëindigen. De formele overgave werd op 2 september 1945 getekend. Het resultaat van het staakt  -het  -vuren was dat de [[Operatie Downfall|geplande inval van Japan]] niet meer nodig was waardoor de voordelen van het bezit van Borneo ook verdwenen. Tot op zekere hoogte was dit de oorzaak ervan dat bepaalde stromingen in Australië vonden dat de Aboe-operaties - evenals die in Aitape–Wewak, Bougainville en New Britain - onnodig waren geweest en hadden geleid tot onnodige verliezen. Tijdens de gevechten op Borneo verloren de Australiërs 114 man aan doden (direct gedood of later overleden aan verkregen wonden) en 221 gewonden. De Japanners verloren minstens 1.234 man, terwijl 130 man [[krijgsgevangene|krijgsgevangen]] werd gemaakt. Daarnaast is berekend dat ongeveer 1.800 Japanners zijn gedood tijdens [[guerrilla]]-operaties die werden geïnitieerd door het kclandestiene Services Reconnaissance Department.

Nadat de gevechten waren beëindigd begonnen de Australiërs aan de taak om een Brits civiel gouvernement in te stellen, de infrastructuur te herstellen en het bestaan van de voor het oorlogsgeweld gevluchte burgers weer op orde te brengen. Na het staakt  -het  -vuren waren er nog steeds veel Japanse troepen op Noord-Borneo. In oktober 1945 waren er - naar geschat - nog omstreeks 21.000 Japanse soldaten en burgers in Noord-Borneo aanwezig. De 9de divisie werd aangesteld om deze groep adequaat aan te pakken. Zij moest ook de geallieerde burgers en krijgsgevangenen, vastgehouden in het [[Kamp Batu Lintang|Batu Lintang kamp]] (Kuching, Sarawak), bevrijden.

Terwijl de burgerlijke administratie zich slechts langzaam herstelde begon in oktober 1945 de demobilisatie van de Australische troepen. Dit proces was langzaam omdat er geen geallieerde troepen beschikbaar waren om de Australische manschappen te Borneo af te lossen. Alleen personeel dat al erg lang diende kreeg toestemming terug te keren naar Australië. De 9de divisie bleef op Noord-Borneo waar het [[garnizoen]]sdiensten verrichtte tot januari 1946, toen het werd afgelost door de 32ste Indian Infantry Brigade. Voor de meerderheid van het personeel van de 9de divisie volgde een terugkeer naar het burgerlijke bestaan, echter een deel van de British Commonwealth Occupation Force (onderdeel van het aandeel van Australië tot de bezettingsmacht van Japan), een aantal manschappen van de 9de divisie, werd overgeplaatst bij het 67ste bataljon, dat gevormd werd als onderdeel van de 34ste brigade. De verstandhouding tussen de 9de divisie en de burgerlijke bevolking van Noord  -Borneo was dusdanig goed dat de Unit Colour Patch na de oorlog werd geplaatst op het [[Wapen (heraldiek)|wapen]] van de Britse kolonie Borneo. Dit bleef zo tot 1963, toen de regio werd opgenomen in het [[Maleisië|Maleisische]] rijk van Sabah.

==Zie ook ==
* [[Strijd om Borneo (1945)]] 
==Externe links==
*[http://www.defensie.nl/cdc/bronbeek/museum/wisselexposities/expositie_1942_de_val_van_indi Expositie op Bronbeek over de verovering van Nederlands-Indië door Japan]
(contracted; show full)[[Categorie:Veldslag in Maleisië|Noord-Borneo]]
[[Categorie:Veldslag tijdens de Tweede Wereldoorlog|Noord-Borneo]]
[[Categorie:Sabah]]

[[id:Pertempuran Kalimantan Utara]]
[[ru:Северо-Борнейская операция]]
[[vi:Trận Bắc Borneo]]
[[en:Battle of North Borneo]]