Difference between revisions 44198906 and 44201032 on plwiki

'''Wierzbnik''' – od roku 1939 Wierzbnik–Starachowice, od 1949 [[Starachowice]], występuje w dokumentach od 1552, w roku 1569 minera Jakubek, 1571 minera Wierzbnik Jakubkowa, 1576 Ruda Kowalikowska, Ruda Iakubek, 1577 vitrearia Jakubek, od 1673 Wierzbnik dziś wschodnia część Starachowic, na lewym brzegu rzeki Kamiennej, około 21 km na południe od klasztoru {{r|"slownik"}}.

== Otoczenie lokacji miasta przed rokiem 1624 ==
(contracted; show full)
* 1820 – Wierzbnik  graniczy z Michałowem, [[Wanacja (Starachowice)|Wanacją]], [[Starachowice|Starachowicami]] i wsią Lipie {{r|Wis}}.

== Kalendarium wydarzeń w Wierzbniku od XVI do XIX wieku ==
* 1552 – Znane są „kopie bez widymat wypisanych z dokumentów z ksiąg Beneficiorum dowodzących fundacje miasteczka Wierzbnik i wioski Krzyżowej Woli” {{r|ZDP}}
,
* 1569 – Opat świętokrzyskiego daje pobór z kuźnicy Jakubka o 2 kołach z 3 czeladnikami w Wanacji {{r|ASK}},
* 1571 – Opat świętokrzyski daje pobór z kuźnicy Wierzbnik Jakubkowej koło Wanacji o 2 kołach z 3 czeladnikami<ref>(ib. 264, 339)</ref>,
* 1576 – Z rudy Kowalkowej poddany opata świętokrzyskiego Jakub daje pobór z kuźnicy o 2 kołach z 3 czeladnikami, pobór z rudy Jakubek,
* 1577 – W kuźnicy Kowalkowej syn Jakuba daje pobór z kuźnicy zwanej dymarka o 1 kole z 1 czeladnikiem, poza tym pobór z kuźnicy opata świętokrzyskiego zw. „chropsczi” (nazwa ta później nie występuje) o 2 kołach z 3 czeladnikami oraz z huty szkła zwanej Jakubek,
* 1605 – Włączenie do dóbr klasztoru świętokrzyskiego Krzyżowej Woli – tzn. chyba wójtostwa w tej wsi, w 1582 r. nadanego Janowi Kowalskiemu{{r|ZDP}} ,
* 1607 – Dekret opata świętokrzyskiego w sprawie mieszczan Wierzbnika o grunty,
* 1608]]  –24 – Opat Bogusław Radoszewski kupuje od wdowy Kowalkowej dożywocie na sołectwo położone koło stawu za Rudą Starzechowską  {{r|Gacki}},
* 1612 – Kowalkowa zastawia łąki pod Starachowicami zwane Kozianka i Grzybowka na rzecz klasztoru świętokrzyskiego{{r|ZDP}},
* 1624 – Król zezwala opatowi lokować na prawie niemieckich na terenie wyżej wymienionego sołectwa–wójtostwa Kowalkowej miasto Wierzbnik, które ma między innymi prawo do 3 jarmarków i 2 targów tyg. w poniedziałki i soboty{{r|MK}}{{r|Gacki}}{{r|Guldon}},
* 1635 –  Władysław IV Waza potwierdza prawa i przywileje miasta Wierzbnik oraz oddzielnym przywilejem nadaje mu dodatkowe atrybucje, 
* 1635 – Opat świętokrzyskiego nadaje Szelińskiemu dom nad stawem w Wierzbniku {{r|ZDP}},
* 1649 – Klasztor sprzedaje Jakubowi Płachcie młyn w Wierzbniku<ref>(ib. 66)</ref>,
* 1650 – Klasztor nadaje Morowickim w dożywocie młyn i gościniec w Wierzbniku,
* 1657 – opat Stanisław Sierakowski oraz kapituła klasztorna, jako że  opat Bogusław Radoszewski, założyciel miasta Wierzbniku, nie dał mu przywileju erekcyjnego, kończą teraz jego fundację. Komisarze opata wytyczyli 62+2 parcele przy rynku i ulicach. Mieszkańcy mają prawo wolnego połowu ryb w stawie na Kamiennej, płacąc za nie 12 gr rocznie na ś. Michała Archanioła [29 IX], prawo szynkowania wina, miodu i piwa oraz wyrobu gorzałki, płacąc za jej garniec po 2 zł rocznie na ś. Michała. Pobór i czopowe płacą wedle praw ogólnych. Mogą korzystać z lasów opata na własne potrzeby i na budowę domów, pod warunkiem powiadomienia gajowego z Rzepina, a ze względu na zwiększony czynsz są wolni od robocizn i podwód. Z parceli płacą po 116 zł czynszu, [[szarwark|dają szarwark]] przy zabezpieczeniu i konserwacji zbiornika wodnego na Kamiennej{{r|AG}}{{r|Guldon}},
* 1662 – Pobrano pogłówne od 155 mieszkańców, 4 osób obsługi, mieszkańców młyna nad Kamienną oraz szlachcica Walentego Kłosińskiego z żoną i 4 służby  {{r|ARP1}} (według Pawińskiego – liczy 165 mieszkańców),
* 1673 –  pogłówne od 149 mieszkańców<ref>(Archiwum Skarbu Koronnego, dział w AG. I/67 278)</ref>,
* 1674 – pogłówne od 136 mieszkańców (według Pawińskiego liczy 167 mieszkańców),
* 1688 –  jest tu fabryka żelaza napędzana kołami wodnymi, jaz, młyn, szkoła {{r|Wis}},
* 1725 – 79 – Dane w roku 1657 przywileje  potwierdzają kolejni opaci świętokrzyskiego<ref>(ib. 401)</ref>,,
* 1725 – z polecenia opata Stanisława Mireckiego sporządzono, po utracie starego, nowy opis miasta. Ma ono wówczas 62 parcele, z tego 37 zamieszkałych, rynek i 5 ulic: Krakowską, Wąchocką, Michałowską, Kościelną, Browarną. Po ratuszu pozostała tylko nazwa parceli przy rynku {{r|Guldon}},
* 1729 – Powstaje wójtostwo w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,rps 10543 66)</ref>,,
* 1747 – Powstaje sołectwo w Wierzbniku,
* 1757 – Powstaje karczma w Wierzbniku<ref>(Zarząd Dóbr Państwowych Guberni Radomskiej, zbiór rpsów w Archiwum  Państwowym w Radomiu,)</ref>,
* 1775 – W wierzbniku było 34 domy, w tym 3 opata i 4 plebana {{r|Guldon}},
* 1780 – Wierzbnik należy do klucza rzepińskiego dóbr stołu opata komendatoryjnego. Lokowane na <sup>3</sup>/<sub>4</sub> ł. poborowego, ma 61 placów miejskich oraz 1 plac dworski pod młyn. 34 dymy: 26 miejskich, 2 dworskie na rynku, 4 plebana, po 1 wójta i młynarza. Pośrodku miasta opat zbudował ratusz z austerią do wyszynku trunków, ze stajnią i izbą gościnną. Tartak nad stawem, przy nim stary browarek, dawniej robiono tu piwo, teraz wyszynk zabroniony. Wielki staw na rz. Kamiennej, na którym stoi młyn o 2 kamieniach, stępach i olejarni oraz tartaku kołowego Mieszczanie płacą 100 zł czynszu placowego na ś. Marcina [11 XI] do dworu w Rzepinie. Za pędzenie gorzałki płacą po 2 zł. Wymiar od słodów gorzałczanych i piwnych oddają lub płacą po 40 gr, z wyjątkiem browarka, który robi piwo w kotle dworskim. Szewcy wyrabiają skóry dworskie, w zamian za leśne, robią buty dla czeladzi po 15 gr od męskich i po 10 gr od żeńskich. Robią szarwark przy stawie wierzbnickim. Mają za 4 zł zgrabić i wysuszyć siano z łąki dworskiej pod Wierzbnikiem, zwanej Średni Staw (Staw szrzedni), którą koszą poddani z Rzepina. Miasto bez wójtostwa i dymów dworskich płaci 150 zł subsidium charitativum. Wójtostwo posiada JR Wojciech Siewierski mocą przywileju opata Józefa Niegolewskiego z 1778 r., na lat 30. Wójtowstwo ma tylko zagrodników, płaci miastu 4 zł podymnego oraz 6 zł subsidium charitativum do dworu rzepińskiego. [[Podatek|Subsidium charitativum]] z ratusza wynosi 6 zł, a z 10 dymów dworskich 60 zł<ref>(Inwentaryzacja dóbr Rzepin 22–4, 29–30)</ref>,
* 1784 – Burmistrz Mateusz Walkowicz sprzedaje dom z placem w rynku za 34 zł Antoniemu Chmielowskiemu, który zobowiązuje się brakującą część zapłaty uregulować zawiasami zrobionymi z własnego żelaza{{r|Guldon}},
* 1787 – Wierzbnik liczy 165 mieszkańców<ref>(Spis I 416; II 132)</ref>,
* 1786 – 1788 –  Trwający od ponad 100 lat proces między klasztorem świętokrzyskiego a klasztor wąch. opr. własności terenu, na którym powstało m. Wierzbniku, nie przynosi rozstrzygnięcia, zachowany zostaje stan istniejący,
* 1789 – Własność opata świętokrzyskiego, dochód z gruntów 719 zł 18 gr, wójtem jest urodzony Benedykt Olszowski, ma dochód 59 zł 10 gr,
* 1790 – W Wierzbniku jest 40 domów{{r|Guldon}}
* 1791 – Powstają cechy: szewski, kowalski i górników kopiących<ref>(Archiwum par. w Wierzbniku, opis parafii z 1791 r. w odpisie z 1932 r.)</ref>,
* 1800 – Mieszczanie Wierzbnika z 60 parceli płacą rocznie w sumie 100 zł czynszu, dają pomocne przy suszeniu siana i ratowaniu stawu, palący gorzałkę płacą rocznie 2 zł, szewcy robią obuwie dla dworu, przy czym za parę mogą brać tylko po 15 gr, {{r|Gacki}},
* 1803 – Wierzbnik miał 58 domów{{r|Guldon}},
* 1808 – [[Wierzbnik (Starachowice)|Wierzbnik]] liczy 322 mieszkańców ,
* 1810 – Wierzbnik ma 60 domów i 274 mieszkańców. Fabryka pochew do pałaszy (tzw. szajdów), która upadła w 1813 r. po śmierci sprowadzonego mistrza {{r|Wis}}{{r|Guldon}},
* 1818 – Dyrekcja Górnicza Królestwa Polskiego zajmuje należące do klasztorem świętokrzyskiego m. Wierzbniku oraz wsie Michałów, Wanację, Dziurów, Kuczów i 6768 mórg lasu, w zamian dając opactwu folwarki  Nowa i  Stara Huta {{r|Gacki}},
* 1820 – ma 61 drewnianych domów, 300 mieszkańców, w tym 32 Żydów. Dobrze prosperują kowale i szewcy. W środku rynku stoi grożąca zwaleniem górnicza austeria. Istnieją dwie propinacje, miejska i dominialna, ob. zarządu górnictwa, 3 zaniedbane jarmarki, na św. Michała [29 IX], Zielone Świątki i środę popielcową, oraz 2 upadłe targi: piątkowy i sobotni, 
* 1827 – Wierzbnik posiadał 61 domów i 441 mieszkańców, w tym 8 Żydów{{r|Guldon}}.

== Kościół i parafia, powinności na rzecz prebendy. ==
* 1626 – opat [[Bogusław Radoszewski]] funduje i uposaża drewniany kościół ś. Trójcy w m. Wierzbniku  (według Gackiego str.93 dokonał tego opat [[Stanisław Sierakowski (opat)|Stanisław Sierakowski]] w 1657 r.), 
* 1657 – dziesięcina snopowa z gruntów miejskich należy do opata,
* 1678 – opat [[Mikołaj Goski]] odbudowuje kościół w Wierzbniku ,
(contracted; show full)
<ref name="lef">G. Lefebvre, Spicilegium sive Collectio veterum aliquot scriptorum qui in Poloniae bibliothecis delituerant..., t. I–VII, Rajhrad 1802, rps Brno, Statni Oblastni Archiv, Kloster Rajhrad, E 6, D m 3/3–</ref>
}}

[[Kategoria:Starachowice]]
[[Kategoria:Kalendaria dóbr ziemskich klasztoru łysogórskiego]]
[[Kategoria:Kalendaria historii polskich miast|Wierzbnik]]