Difference between revisions 2704511 and 2708277 on plwikisource

{{tab}}DR. ADOLF KLĘSK<br>
{{tab}}BOLESNE STRONY ŻYCIA PŁCIOWEGO KOBIET<br>
{{tab}}Otwarte karty wzięte z życia<br>
{{tab}}Znakomity autor bierze w obronę kobiety,<br>
{{tab}}które często w nagrodę za to, że oddały mężczyźnie całą swą duszę i całe serce, muszą nieraz przez całe życie boleć w cichości nad swem złamanem życiem<br>
{{tab}}DR. ADOLF KLĘSK<br>
{{tab}}BOLESNE STRONY<br>
{{tab}}EROTYCZNEGO<br>
{{tab}}ŻYCIA KOBIETY<br>
{{tab}}DR. ADOLF KLĘSK<br>
{{tab}}BOLESNE STRONY EROTYCZNEGO<br>
{{tab}}ŻYCIA KOBIETY<br>
{{tab}}(BOLESNE STRONY PŁCIOWEGO ŻYCIA KOBIETY)<br>
{{tab}}ARS MEDICA<br>
{{tab}}WARSZAWA — POZNAŃ — KRAKÓW — LWÓW<br>
{{tab}}COPYRIGHT BY „ARS MEDICA“ DRUKARNIA VERNAYA SP. AKC.<br>
{{tab}}Dla nas nic niema! My jak niewolnice Zmuszone dźwigać do śmierci kajdany, Dla nas nic niema! Życia tajemnice, To świat nam obcy, odległy, nieznany.<br>
{{tab}}H. Zbierzchowski<br>
{{tab}}(„Przed wschodem słońca“)<br>
{{tab}}Gdy mężczyzna w swych drapieżnych objęciach trzyma kobietę, która z zamglonemi oczyma oddaje mu z całą ufnością swe usta, nie przypuszcza nawet, jak wielki psychologiczny proces odbywa się często wtedy w jej duszy!<br>
{{tab}}Tak zwani Don Żuani i pogromcy serc niewieścich są zato zdania, że wszystkie kobiety są jednakie i mają dlatego nieraz „swój system“, zawsze ten sam celem zdobywania kobiet, twierdząc, że prędzej czy później zaprowadzi ich do pożądanego celu.<br>
{{tab}}A jednak nie trudno nam będzie wykazać, że jakkolwiek czasem kobieta oddaje się mężczyźnie pozornie sama nie wiedząc dlaczego, to jednak czyni to zawsze pod pewnem złudzeniem lub czarem chwilowym, który potem często rychło, lecz już niestety za późno — pryska!<br>
{{tab}}Są różne typy kobiet — lecz zato często podobne są ich marzenia! Niestety, nieraz szare codzienne i nieubłagane życie każę im szukać wyśnionego ideału w pospolitej gmatwaninie życia, szukają go też, łudząc się ciągle, że go znajdą i biorą często kiepską tegoż imitację za oryginał i stąd wydaje się owym zdobywcom serc kobiecych, że wszystkie kobiety są jednakie.<br>
{{tab}}5<br>
{{tab}}Chwile złudnej rozkoszy płaci potem kobieta nieraz życiem całem i nie pozostają jej potem nawet miłe wspomnienia, które często w życiu są piękniejsze od rzeczywistości.<br>
{{tab}}Niniejszy szkic ma tez za zadanie opisać typy pewnych kobiet i przedstawić bolesne strony erotycznego życia kobiety. Może nie jednemu nie podam tu nowych szczegółów, czytamy bowiem o tem ciągle w powieściach, obserwujemy te tragedje serc na scenie i filmie, lub nawet jesteśmy sami bohaterami lub ofiarami ich w życiu — sądzę jednak, że zebranie i pewne ugrupowanie tej kwestji na jednem miejscu może odda komuś choćby małą korzyść, może otrzeźwi kogoś jeszcze na czas, może poruszy jego sumieniem, gdy przypomni sobie, że nieraz za lekkomyślną chwilę i fałszywe uczucie mężczyzny, płaci potem kobieta nietylko łzą goryczy i rozczarowaniem, ale rozpaczą i złamańem życiem! Piszę te słowa nie w myśli, by jakaś młoda panna z drżeniem zaciekawienia brała moją pracę do ręki, sądząc, że znajdzie w niej opis tajemnic alkowy małżeńskiej i rozkoszy miłości, ale owszem piszę tu w sensie zupełnie przeciwnym. Wprawdzie chcę szczerze opisać, co się wokoło nas dzieje, ale właśnie dlatego, by sprawy erotycznego życia kobiety nie były tylko tematem cichych szeptów zaciekawienia i podniecenia, lecz abyśmy na nie zapatrywali się z prawdziwej strony, a strona ta często jest dla kobiety kielichem goryczy, tańcem miłości i śmierci, zerwaniem pasma marzeń i raną duszy, której nieraz ani czas ani życie zagoić już nie jest w stanie — są bowiem cierpienia i rany nieuleczalne i wtedy człowiek z żalem powiedzieć sobie musi: niestety, już — zapóźno!<br>
{{tab}}Społeczeństwo legalizuje miłość tylko w małżeństwie, wszelkie zaś inne pozamałżeńskie uczucia uważa za niemoralne, na niektóre patrzy przez palce, dając im miano niewinnej kokieterji, flirtu i niejako na nie<br>
{{tab}}6<br>
{{tab}}pozwala, podczas gdy inne głębokie, poważne i szlachetne porywy miłosne jako pozamałżeńskie kategorycznie potępia, przyczem ofiarą pada zwykle kobieta i jej bierze się wszystko za złe i ją tylko zato wyrzuca poza nawias społeczeństwa!<br>
{{tab}}Świat potrzebuje pozorów, by był całym światem, a gdy ich niema, staje się półświatkiem.<br>
{{tab}}Idą też ludzie przez życie dziwnemi nieraz drogami. Główną „legalną“ wloką się nieraz przy sobie przez całe życie skute kajdanami małżeństwa, nie rzadko nienawidzące się pary, marzące tylko o tem, by się rozdzielić, a bocznemi ścieżkami iść muszą kobiety nieraz szlachetne i godne miłości, muszące tylko ciągle tęsknie patrzeć za swym ukochanym, który idzie główną drogą, również ciągle zwracając wzrok ku ukochanej kobiecie, która iść musi tą boczną, bo niema prawa dostępu do głównej. Rzadko udaje się której z nich dostać się na tę główną drogę, a choć się na nią dostanie, to często chce ją ktoś zepchnąć z niej, nie bacząc, że jednak obok jest przepaść głęboka, która te dwie drogi od siebie oddziela. O głębokości jej świadczy to, że wszelkie próby przerzucenia przez nią jakichś pomostów okazują się ciągle bezskuteczne. Mówi się zawsze o miłości pozamałżeńskiej z przekąsem, politowaniem lub oburzeniem, a do kobiet, które wskutek pewnych przeszkód życia nie mogły połączyć się legalnie ze swym ukochanym u stóp ołtarza, zwraca się cały świat z pogardą lub też stara się je moralizo-wać. Lecz jak odbywa się to moralizowanie? Czyż idzie tam ktoś ze szczerością i sercem jak do duszy bratniej lecz biednej i zbolałej? Zwykle bywa zupełnie inaczej, a matka zwracając się do kochanki syna wychodzi z założenia, że ona winna temu „nieszczęściu“ jej dziecka, zapominając, że właśnie często ów syn uwiódł tę kobietę a ona oddała mu tylko swe gorące serce i czystość uczucia łudząc się, że te swe najdroższe klejnoty duszy złożyła w szlachetne ręce. Jest to jedna<br>
{{tab}}7<br>
{{tab}}z tych strasznych niesprawiedliwości, przeciwko której świat kobiecy powinien energicznie zaprotestować i umieścić ją na jednem z naczelnych miejsc na swym sztandarze, niesionym w walce o wolność i równouprawnienie kobiety.<br>
{{tab}}Ciekawą jest rzeczą, że gdy winowajców w podobnych wypadkach szuka się obustronnie, względnie że tak mężczyzna jak i kobieta są za swoją miłość jednakowo odpowiedzialni, moralność (i to prawdziwa a nie udawana i pozorna) jest wtedy zupełnie inną. Wester-marck w swem dziele: Historja małżeństwa ludzkiego — wspomina, że u niektórych dzikich ludów, gdy kobieta zajdzie w ciążę pozamałżeńską to surowej karze (czasem nawet śmierci) podlega tak kobieta jak i jej uwodziciel. Tunguzi zmuszają znów uwodziciela do poślubienia ofiary a prócz tego zapłacić on musi rodzicom wysoką karę pieniężną. W innych znów krajach prócz wysokiej kary pieniężnej zostaje uwodziciel oćwiczony publicznie albo na pewien czas wygnany z ziemi rodzinnej. U dawnych Słowian przysługiwało ojcu lub bratu prawo zabicia uwodziciela córki ewentualnie siostry. Wierzyć się też poprostu dlatego nie chce, gdy wielu podróżników opisuje, że ze zdumieniem spotykali oni u dzikich szczepów nieraz taką moralność, o której u nas nawet marzyć nie można, mimo to, że ludzie ci byli zupełnie pozbawieni kultury a stosunki społeczne ułatwiały tam bliskie stykanie się płci ze sobą. O sprawach erotycznych i seksualnych mówi się tam zato zupełnie otwarcie i szczerze — u nas tego czynić nie wolno, choć jasną jest rzeczą, że traktowanie spraw tak ważnych jak stosunku obu płci do siebie, powinno być szczere, jawne i jasne.<br>
{{tab}}Wiarołomstwo bywało i bywa na świecie również niesprawiedliwie karane, bo prawie bez wyjątku ciężkie kary dotyczą tylko kobiet, a bardzo rzadko mężczyzn. Mężczyzna od dawna uważał kobietę za swoją własność, którą mógł dowolnie rozporządzać, to<br>
{{tab}}8<br>
{{tab}}też zapewnie tłumaczy nam straszny barbarzyński zwyczaj oszpecania za karę wiarołomnej żony, który spotykamy nawet w tak kulturalnych krajach jak starożytny Egipt, gdzie żonę wiarołomną karano odcięciem, albo nawet odgryzieniem nosa! W dawnej Szwecji cudzołożnym żonom obcinano włosy i uszy. W Abisynii kara przynajmniej jest łagodniejsza, bo polega ona na ogoleniu głowy. Wierności swych żon wymagają u niektórych ludów mężowie nawet i po swej śmierci, a nie rzadko żona musi zginąć razem z mężem lub w czasie jego pogrzebu. Tak naprzykład u Tatarów jedna z żon, i to zwykle najulubieńsza, musiała się po śmierci męża powiesić. W Afryce (Państwo Kongo) podobnie i w Polinezji i Melanezji zabija się wdowę po śmierci męża. W Indjach mimo energicznych zarządzeń rządu Brytyjskiego jeszcze dotąd tu i ówdzie wdowa ginąć musi na stosie po śmierci męża. Podług podania misjonarza Johna Inglisa na Nowych Hebrydach duszą żonę nawet wtedy, gdy mąż za długo jest nieobecny. W innych znów krajach zakazuje się wdowie wstępować w ponowne związki małżeńskie, albo też oznacza pewien okres czasu, niejako żałoby, po którym dopiero może wyjść ponownie zamąż. Okres ten trwa nieraz i kilka lat. U Arabów i Mandanów wolno wdowie wyjść powtórnie zamąż dopiero wtedy, gdy ogolone po śmierci męża włosy na głowie zupełnie jej odrosną. Zwyczaj oszpecania mężatek utrzymuje się nawet i obecnie. Po wsiach w czasie wesela obcinają pannie młodej włosy (co obecnie wobec krótkich fryzur nie jest takiem nieszczęściem), a u Żydów mężatka musi golić głowę i nosić perukę. U ludów Mahometańskich nie wolno kobiecie ukazywać się na ulicy inaczej jak tylko z twarzą zakrytą, a ukazanie jej obcemu uważane bywa za zbrodnię.<br>
{{tab}}Pożycie jednego mężczyzny z jedną kobietą czyli monogamia jest ideałem, w społeczeństwach kultural<br>
{{tab}}9<br>
{{tab}}nych przyjętym i nakazywanym przez religję i moralność. Czy zarazem jednak jest ono naturalnym i czy człowiekowi daje zawsze szczęście, to sprawa inna. Mężczyzna wychowywany jest seksualnie zupełnie inaczej, jak kobieta, przeciętnie ma sposobność zakosztować już w bardzo młodym wieku zakazanych owoców miłości, nabrać tu doświadczenia i wybrać sobie odpowiednią dla siebie w końcu żonę.<br>
{{tab}}Jakże inaczej zato wychowuje się u nas dziewczęta! Od początku wpaja się w dziewczynę zdanie, że sfera zmysłowa powinna dla niej zupełnie nie istnieć i że tem właśnie różni się od mężczyzny, równocześnie jednak uczy się ją bawić się w mamusię i daje jej lalki do zabawy. Każe się kobiecie młodej ciągle udawać, że ją mężczyźni nic nie obchodzą, że na nią nie działają, że nie płynie w niej krew równie gorąca jak w mężczyźnie, a gdy która z nich jest uczuciach swoich lub poglądach względem mężczyzn otwartą, patrzy się na nią ze zgorszeniem jak na dziwoląga. Są nawet tacy, którzy twierdzą (mówimy o tem w rozdziale o popędzie płciowym), że kobiety właściwie są bez wrodzonego popędu płciowego, a ten w niej dopiero sztucznie wzbudza mężczyzna. Te wszystkie sprawy prowadzą do tego, że większość kobiet pod względem seksualnym żyje w ciągłej niemal rozterce duchowej, nerwowości, dwulicowości lub popada w histerję o ile nie dbając o nic i nie licząc się z opinją świata, nie rzuci się w wir życia. Wiele kobiet chcąc i nadal uchodzić w społeczeństwie za naiwne i niewinne, żyje udając ciągłą nieświadomość płciową, bojąc się, by ktoś ich prawdziwego mniemania i pragnień w tej sprawie nie odsłonił przed światem, co nie przeszkadza, że tajemnie jednak dają folgę swoim uczuciom. Na kobiety takie wymyślono termin pół-dziewic. Nie lepiej przedstawia się sprawa dla kobiety nawet w małżeństwie. Oto młoda panienka, która nie zaznała niczego w życiu, lecz żyje tylko marzeniami,<br>
{{tab}}10<br>
{{tab}}na polecenie rodziców, lub zmuszona losem, wychodzi zamąż za mężczyznę, którego całkiem nie zna i który dla niej zupełnie jest nie odpowiedni, bo nie potrafi w niej wzbudzić ognia miłości ani rozpalić zmysłów, a co nie rzadko bywa, tylko wszystko w niej gasi i budzi do siebie wstręt fizyczny! I ta młoda kobieta żyje potem ciągle w pragnieniu tej gorącej miłości, którą widzi u innych, o której wciąż czyta lub widzi ją na obrazach. Cóż też dziwnego, że naraz poznaje mężczyznę dla siebie odpowiedniego, który nawet nie starając się o to i bez jej wiedzy wzbudza w niej silny wstrząs i jakaś siła magnetyczna zaczyna tę kobietę ciągnąć ku temu mężczyźnie, bo czuje ona podświadomie, że ten tylko potrafi ją porwać w cudną krainę szału miłości, dać jej zadowolenie i szczęście zupełne!<br>
{{tab}}Dlatego też tyle jest małżeństw zimnych, obojętnych, tyle kobiet nieszczęśliwych, nie rozbudzonych i nie zrozumianych, a wreszcie tyle zdrad małżeńskich i tragedji życia!<br>
{{tab}}Ze względu na świat, wiele małżeństw pozornie żyje ze sobą dobrze, tymczasem jednak mąż ma miłostki na wszystkie strony, a samotna żona szuka sobie pocieszyciela, a znalazłszy go, przywiązuje się do niego, bo jest w gruncie rzeczy uczciwą i moralną, nie chce zmieniać kochanków jak rękawiczki.<br>
{{tab}}I ten mąż, który kala się codzień w moralnym brudzie życia, rzuca jej pewnego poranku takie zdanie w oczy: i ty twierdzisz, że jesteś odemnie moralniejszą? Nie przeczę, że mam kochanki, ale żadnej nie oddaję serca, do żadnej się nie przywiązuję, a każdy flirt, jak prędko u mnie przyszedł — tak prędko przemija. Ty zaś oddałaś się całem sercem innemu i zerwałaś zupełnie związek małżeński! Ja każdej chwili mogę nie mieć żadnej kobiety, a ty masz zawsze i stale w sercu prócz mnie, a raczej zamiast mnie Jego!<br>
{{tab}}11<br>
{{tab}}I świat przyklaśnie temu mężowi, a na nią, biedną męczennicę i ofiarę, rzuci kamieniem potępienia, nieraz odsunie ją od towarzystwa, obrzuci błotem lub obmówi, męża zaś uzna za męczennika albo też wprawdzie może trochę za „wesołego ale z gruntu“ uczciwego i porządnego człowieka. Takich przykładów mamy tysiące. Nie przeczę, że wskutek budowy, sposobu wychowania a nawet fizjologii, inną musi być etyka seksualna mężczyzny a kobiety i nigdy do tego dojść nie może, żeby kobiecie zawsze wszędzie i zupełnie tosamo wolno było robić co mężczyźnie, to jednak bądźmy choć trochę sprawiedliwi w podobnych wypadkach. Nim rzucimy kamieniem potępienia, zbadajmy dokładnie sytuację, wysłuchajmy obie strony, a nie wydawajmy kategorycznego wyroku przychodząc do rozprawy ze z góry przesądzonem zdaniem!<br>
{{tab}}Pierwszą próbę pod tym względem uczyniła Rumunia, wprowadzając nową ustawę, w myśl której nie będzie wolno mężczyznom igrać bezkarnie ze sercem kobiety. Wszystkim małżonkom, a więc tak samo i żonom, gdyż ustawa traktuje taksamo obie płci, którzy opuszczają złośliwie ognisko domowe, grozi kara aresztu od trzech miesięcy do jednego roku. Ujmuje też nowa ustawa w obronę przyrzeczenie małżeństwa i narzeczeństwo. Jeżeli narzeczony zrywa, wówczas panna, z którą był pierścionkiem zaręczony, ma prawo, o ile zechce, dopóty dodawać urzędowo do swego nazwiska nazwisko byłego narzeczonego, dopóki nie znajdzie innego mężczyzny, który ją formalnie poślubi. Jeżeli narzeczona porzucona została przez narzeczonego bez ważnego powodu z jej strony, ma również prawo wnieść skargę przeciwko narzeczonemu o niedotrzymanie obietnicy małżeńskiej. Również nowa ustawa karze za tak zwane asystowanie kobiecie bez poważnych zamiarów na przyszłość. Nieślubne dzieci mają prawo nosić nazwisko swego ojca, o ile ten został przez sąd za ojca uznany, przyczem<br>
{{tab}}12<br>
{{tab}}ponosić on musi wszystkie koszta utrzymania i wykształcenia swego nieślubnego dziecka.<br>
{{tab}}Może wpłynie to cośkolwiek w przyszłości na mężczyzn, by nie lekceważyli sobie kobiet i nie igrali z ich szczerem nieraz uczuciem.<br>
{{tab}}GENEZA ZWYCZAJI TOWARZYSKICH<br>
{{tab}}Zwyczaje towarzyskie są wprawdzie wypływem kultury, lecz myliłby się ten, któryby sądził, że powstały one dopiero u ludów cywilizowanych. Spencer w swoich „Zasadach socjologji“ w sposób zbyt może realny, udowadnia, że wiele obecnych form towarzyskich nie jest niczem innem jak szczątkami różnych ceremonji u ludówr dzikich. Ceremonje te w miarę kultury zaczynają znikać i upraszczać się i dlatego Spencer sądzi, że przyszłe pokolenia wyzbędą się zupełnie wszelkich niepotrzebnych ceremonjałów, godeł, tytułów, pozdrowień a nawet ukłonów.<br>
{{tab}}Przejdźmy tu naprzykład kilka zwyczaji towarzyskich.<br>
{{tab}}Przedewszystkiem pomówmy o powitaniu, gdyż jest ono najcharakterystyczniejsze.<br>
{{tab}}Gesty i słowa powitania odnosi Spencer do zabytków uniżoności podwładnego do właściciela, niewolnika do pana, zwyciężonego do zwycięzcy. Naprzykład podawanie i wstrząsanie ręki odnosi on do prób całowania ręki, a więc podnoszenia jej ku ustom podwładnego, a opieraniu się temu przez opuszczenie ręki władcy.<br>
{{tab}}Wyrazy: czołobitność, padam do nóg, ścielę się do stópek, kłaniam się uniżenie, pochodzą też z tych dawnych czasów, podobnie tytułowania w liście: jaśnie wielmożny panie, z szacunkiem, uniżony sługa i&nbsp;t.&nbsp;p.<br>
{{tab}}Ukłon jest zmarniałą formą dawnego upadania na<br>
{{tab}}13<br>
{{tab}}oblicze przed władcą, które zmieniło się najpierw w klękanie, potem pochylanie się ciałem, a w końcu samą tylko głową. Zwyczaj zdejmowania sukni przed zwierzchnikiem zmienił się w uchylanie szaty, a w końcu w zdejmowanie kapelusza przy ukłonie. U niektórych ludów przy wchodzeniu w dom gościnny nie zdejmuje się nakrycia głowy lecz obuwie (a jest to bezwarunkowo więcej hygieniczne jak zdejmowanie kapelusza).<br>
{{tab}}Również słowa powitania mają swój dawny początek. W Egipcie przy powitaniu pytano się nawzajem: jak się pocisz i czy dobrze wymiotujesz? Mieszkańcy z nad Orinoko zapytują się znowu: jak z tobą poczęły sobie moskity? My dopytujemy się wzajemnie o zdrowie swoje i rodziny, przemysłowcy o powodzenie interesów, a chłop pozdrowia przy powitaniu Pana Boga. Prócz mowy, przy powitaniu wykonują ludzie rozmaite gesty, z których niektóre jak wąchanie i lizanie, przypominają przywitanie zwierząt.<br>
{{tab}}Genezę pocałunku wyprowadza Spencer właśnie z tak prozaicznej rzeczy.<br>
{{tab}}Przy powitaniu okazują ludzie swoje zadowolenie lub wzruszenie rozmaitymi sposobami, jak uśmiechem albo płaczem, okrzykami, uderzaniem się rękami po ciele, dotykaniem ręką okolicy serca, czoła lub zakładaniem rąk na piersi, co Spencer odnosi do pozycji niewolnika ze skrępowanymi przed władcą rękami.<br>
{{tab}}Między Arabami uprzejmy zwierzchnik nie dozwala nieraz podwładnemu pocałować się w rękę, a wtedy ten, chcąc wyrazić swój szacunek, całuje się sam.<br>
{{tab}}W Chinach w dzień ślubu winszuje się narzeczonej w ten sposób, że upada się przed nią na ziemię i uderzając głową mówi: winszuję pani — winszuję pani! Ona znów klęka i uderzając głową mówi: dziękuję panu — dziękuję panu!<br>
{{tab}}14<br>
{{tab}}Wiele form tak zwanej etykiety, zwłaszcza dworskiej, ma też swoją genezę z czasów barbarzyńskich.<br>
{{tab}}Nasze formy towarzyskie są też niczem innem jak zanikowemi postaciami dawnych form. Odwiedzający naprzykład dawniej swego władcę, gdy go nie zastał lub widzieć nie mógł, składał w jego domu na pamiątkę coś ze swej broni lub inwentarza. Obecnie zastępuje to bilet wizytowy, ewentualnie cukry i kwiaty. Również z czasów rycerskich pozostała u nas tak zwana galanterja dla dam, cechująca się całowaniem ich w rękę przez mężczyzn przy powitaniu, ustępowania miejsca i okazywania wszędzie rzekomego szacunku. Są to wszystko przeważnie czysto czcze formy, a nieraz dla ironji pisze się list zatytułowany bardzo uniżenie i uniżenie podpisany, co nie przeszkadza, że treść jego może być nawet ubliżającą. Wobec nowoczesnego prądu równouprawnienia kobiet, wszystkie te przeżytki zaczynają powoli znikać, gdyż kobiety zrozumiały, że lepiej jest, gdy mężczyzna postępuje z nimi szczerze choć może mniej szarmancko, niż gdy udając pozornie galanterję, nieraz przytem je lekceważy.<br>
{{tab}}PIERWSZE WRAŻENIE<br>
{{tab}}O sympatji czy antypatji do poznanej osoby decyduje nieraz tak zwane pierwsze wrażenie, gdyż nieraz jest ono decydującem, bo jakkolwiek ocenia momentalnie, to jednak nieraz znacznie trafniej jak dłuższa obserwacja i znajomość, podobnie jak często szkic, rzucony przez malarza kilku kreskami oddaje więcej charakteru osoby jak długo studjowany portret.<br>
{{tab}}Na czem właściwie polega owo momentalne odczuwanie?<br>
{{tab}}Nie może ono polegać li tylko na doświadczeniu, bo odczuwają je nawet znacznie lepiej małe dzieci,<br>
{{tab}}15<br>
{{tab}}garnąc się odrazu do pewnych osób lub też na odwrót instynktownie się ich bojąc. Nie mogą odgrywać tu roli także zmysły, bo nieraz pierwsze wrażenie odnosi taksamo ślepy lub głuchy. Chodzi tu więc raczej może o jakieś intuicyjne odczuwanie, przy którem kto wie czy nerw sympatyczny nie odgrywa wielkiej roli.<br>
{{tab}}Obrazowo przedstawić to sobie można w ten sposób, że każdy z nas jest jak gdyby instrumentem nastrojonym na pewien ton. Jeżeli poznamy jakąś osobę, wtedy musi ona wywołać w nas swoją istotą albo współbrzemienie tonu i akord sympatji, lub też na odwrót, wywołuje pewien dysonans i zgrzyt, cechujący się przykrem i odpychającem uczuciem, które zowiemy antypatją.<br>
{{tab}}Owo pierwsze wrażenie przedewszystkiem jest zwykle nieomylne, a jeżeli nas zmyli, to zwykle tylko wtedy, gdy przy odbieraniu wrażenia po raz pierwszy, kierowaliśmy się nie czystem odczuciem, ale wrażeniem któregoś z naszych zmysłów lub rozumowaniem. Tak naprzykład poznaje ktoś pewną osobę w ten sposób, że najpierw słyszy z drugiego pokoju jej głos, a ten przypomina mu zaraz żywo głos inny dawniej mu znanej, a bardzo sympatycznej osoby. Przelewa więc przez to z głosu odrazu sympatję na nowo poznaną osobę, co przeszkadza już potem pierwszemu wrażeniu przy osobistem zetknięciu. Nieraz jednak później bliższe poznanie wykazuje, żeśmy się pomylili i dalsza analogja nowopoznanej osoby z dawno znaną nie da się przeprowadzić.<br>
{{tab}}Rzadziej wydarza się odwrotnie, to jest, że pierwsze wrażenie jest ujemne, natomiast bliższe poznanie zmysłowe i duchowe osoby wzbudza do niej sympatję i zaciera ślady pierwszego wrażenia. Lecz i wtedy, nieraz po latach nawet, okazuje się, że jednak pierwsze wrażenie było trafne, zrażamy się powoli do owej osoby i twierdzimy, że nas zawiodła lub cały czas się maskowała.<br>
{{tab}}16<br>
{{tab}}Poznanie drugiego człowieka nie jest też tem lepsze i pewniejsze im go dłużej znamy, owszem, nieraz przez bliższe stykanie się zatracamy nawet zdolność krytycznej oceny danego osobnika przyzwyczajając się i dostosowując do niego, a nieraz dając mu się suggestjonować.<br>
{{tab}}Każde poznanie nowości polega na złączeniu nowego z tem co już w nas jest. W ten sposób naprzykład wykrywamy podobieństwo u ludzi. Często podobieństwo to jest złudne i dwie osoby wydają nam się podobnemi, gdy widzimy każdą z osobna, natomiast gdy zobaczymy je obie naraz, wtedy przekonywujemy się, że się myliliśmy, podobieństwa wielkiego niema, a jedna z nich jest dla nas sympatyczniejszą jak druga. Niektórzy twierdzą, że typów, ludzkich jest wogóle nie wiele i dlatego każdy poznany człowiek przypominać nam musi kogoś już znanego i to jeżeli nie z twarzy, to przynajmniej z gestów, głosu, ruchów i&nbsp;t.&nbsp;p.<br>
{{tab}}Jak mówiliśmy, każde poznanie nowości, polega na złączeniu nowego z tem co już w nas jest. Gdy złączenie to jest łatwe, doznajemy miłego uczucia, gdy jest trudne to sprawia nam to przykrość. Gdy nowości z niczem znanem połączyć nie możemy, wtedy rzecz wydaje nam się zupełnie obcą, a człowiek originalnym. Dodać tu jednak musimy, że są czasem nieszczęśliwi ludzie, którzy ciągle robią na innych niesympatyczne wrażenie, choć w gruncie rzeczy są sympatyczni i szlachetni, ale mają w sobie coś, co ludzi odpycha i dopiero z czasem trzeba się do nich przyzwyczaić.<br>
{{tab}}Pierwszem wrażeniem kierują się przedewszystkiem zawsze kobiety, rzadziej mężczyźni, niestety jednak kobiety często to pierwsze wrażenie łączą z drobnostkami i dlatego rychło się potem do mężczyzn zrażać mogą. Natomiast u mężczyzn pierwsze wrażenie oparte jest zwykle na głębszej intuicji i dlatego nie myli.<br>
{{tab}}Klęsk: Bolesne strony. 2<br>
{{tab}}17<br>
{{tab}}Na tem pierwszem wrażeniu polega też miłość „od pierwszego“ widzenia. Bywa i ona nieraz gwałtowną i silną, ale też nie rzadko opiera się ona nie na prawdziwej intuicji, lecz na tem, że dołączamy tu wspomnianą powyżej analogję nowo poznanego osobnika, do kogoś nam przedtem znanego i z tego też powodu ocena ta może być jak mówiliśmy fałszywą<br>
{{tab}}Dlatego też nie brak w życiu przykładów, że wybuchowo powstała od pierwszego widzenia miłość również rychło może się skończyć a nawet przerodzić w nienawiść lub wstręt, opartą bowiem ona była nie na prawdziwem pierwszem wrażeniu lecz fałszywych podświadomych przesłankach.<br>
{{tab}}PRAWO KONTRASTU<br>
{{tab}}Panuje dotąd na świecie zupełnie mylne przekonanie, że dobranie się mężczyzny z kobietą ma miejsce wówczas, gdy tak pod względem fizycznym jak duchowym odpowiadają sobie zupełnie to znaczy, gdy są jednacy. Tymczasem doświadczenie życiowe uczy nas zupełnie czego innego. Przedewszystkiem widzimy, że osoby najbardziej do nas podobne usposobieniem, charakterem, a nawet fizycznie, są dla nas mniej sympatyczne, bo gniewa nas to, że mają w sobie coś, co tylko do nas należeć powinno.<br>
{{tab}}Natura mężczyzny a kobiety jest zasadniczo różną i to właśnie stanowi urok płci jednej względem drugiej. Kobiety cenią naprzykład u mężczyzn to, czego same nie posiadają, a więc: stanowczość, odwagę, męskość, a przedewszystkiem dyskrecję. Mężczyźni znów szukają u kobiet tak zwanej kobiecości, delikatności, subtelności, a nawet ma dla nich urok: brak stanowczości, zmienność i kapryśność.<br>
{{tab}}Dlatego też Bernard de Saint Pierre powiedział:<br>
{{tab}}18<br>
{{tab}}Prawdziwa miłość powstaje z przeciwieństw... O ile są one większe, tem miłość jest silniejszą!<br>
{{tab}}Schopenhauer twierdzi: Każda jednostka wymaga od drugiej ukochanej przedewszystkiem tego, czego sama niema, lub tego, co jest jej przeciwieństwem, ludzie tacy sami znudzą się w małżeństwie szybko, a żyć mogą razem chyba tylko wtedy, gdy łączy ich jakiś wspólny cel, myśl lub interes.<br>
{{tab}}Tego samego zdania byli: Prosper Lucas, Aleksander Walker, Mantegazza, Allen Grant i inni. Podług statystyki Alfonsa de Candolles w Szwajcarji, Belgji i północnych Niemczech, najczęściej zawierają małżeństwa osobnicy o różnej barwie oczu i włosów i związki te są najpłodniejsze. Podobnego zdania jest też Quetellet.<br>
{{tab}}Natomiast rzadko zakochać się mogą w sobie ludzie wychowani w takich samych warunkach, naprzykład gdy się od dziecka razem ze sobą wychowywali.<br>
{{tab}}Tem prawem kontrastu tłumaczymy sobie ten dziwny fakt, że mężczyznom o atletycznej budowie ciała podobają się kobiety wątłe i drobne, bruneci lubują się w blondynkach, flegmatycy szukają kobiet żywych, a wielcy myśliciele i uczeni posiadają żony prozaiczne i mało wykształcone.<br>
{{tab}}Słusznie mówi francuskie przysłowie: Les extremes se touchent.<br>
{{tab}}Z tych też powodów wielu badaczy jest zdania, że nigdy nie powinni zawierać ze sobą małżeństw ludzie tego samego fachu (naprzykład lekarz z lekarką, nauczyciel z nauczycielką), gdyż mając ciągle te same myśli i cele, prędko znudzą się sobie, natomiast w razie odmiennych zajęć wyłaniają się co chwila nowe tematy i dyskusje, jakoteż interesowanie się drugim osobnikiem, o ile naturalnie istnieje wspólna platforma, którą jest miłość, przywiązanie, wzajemny szacunek i pociąg fizyczny.<br>
{{tab}}To prawo kontrastu tłumaczy nam, dlaczego mał<br>
{{tab}}19<br>
{{tab}}żonkowi lub żonie spodoba się nagle człowiek szpetny, ordynarny, źle wychowany lub wyuzdany — widzi tu bowiem w nim coś zupełnie przeciwnego od swej drugiej połowy, która mimo zalet jej nie odpowiada. Wyzyskują to umiejętnie zawodowi uwodziciele żon, studjują więc najpierw dokładnie męża „nie zrozumiałej żony“, a potem postępują i wydają się zupełnie przeciwnymi jak mąż, aż dojdą do tego, że żona ich zrozumie. A kobieta nieraz w mężu, z którym nie sympatyzuje, widzi wszystko w innem świetle. Elegancje tegoż uważa za próżność, grzeczność za przesadę i pokrywanie swych błędów, delikatność za brak energji, subtelność za pedanterję, uczciwość za safandulstwo. Mężów znów mającym skromne żony podobają się wyuzdane kobiety. U mężczyzn występuje jeszcze jeden ciekawy moment. Z czasem mimo, że pokochał kontrastowo kobietę, przyzwyczaja się do niej i potem zaczyna na nim robić wrażenie typ znowu od niej różny.<br>
{{tab}}W małżeństwach dlatego spotykamy następujące typy:<br>
{{tab}}1. Mąż satrapa, żona zrezygnowana potulna zajmująca się domem i dziećmi.<br>
{{tab}}2. Mąż usposobieniem kobiecem „pod pantoflem“, żona rządzi wszystkiem.<br>
{{tab}}Co zaś do wyglądu i stosunków rodzinnych to spotykamy znowu takie kombinacje:<br>
{{tab}}1. Żona z dobrego domu — mąż z niższej sfery, który wybił się na stanowisko.<br>
{{tab}}2. Żona bardzo piękna — mąż niepozorny i brzydki lecz dobrze sytuowany.<br>
{{tab}}3. Mąż zdrowy i silny — żona ciągle choruje (ewentualnie histeryczka).<br>
{{tab}}4. Mąż słabego zdrowia lub cierpiący na ciężką chorobę — żona zdrowa poświęca się przy nim i pielęgnuje go.<br>
{{tab}}20<br>
{{tab}}Podług Weiningera każdy z nas składa się tak psychicznie jak i fizycznie z cech męskich i żeńskich, z których u normalnego osobnika cechy odpowiadające jego płci powinny być w przewadze (mniejwięcej 75%).<br>
{{tab}}Dobranie więc w małżeństwie polegać będzie na tem, że osobnik mający tyle a tyle procent cech męskich, dobierze się z kobietą mającą odpowiednią ilość cech żeńskich. Przewaga cech nie jest wcale ściśle związana z daną płcią i nawet normalnie zbudowany mężczyzna może mieć w sobie przewagę cech kobiecych, czyli mieć, jak mówimy, naturę kobiecą i odwrotnie.<br>
{{tab}}Dowiedziono również (Kretschmer), że cechy charakteru łączą się często ściśle z budową i konstytucją ciała, a ponieważ jak wykazaliśmy, fizycznie podobają się sobie typy odmienne, nic dziwnego, że działać muszą na siebie i odmienne charaktery.<br>
{{tab}}Ta „odmienność“ nie wyklucza jednak zupełnie dobrania seksualnego, owszem raczej silniej je nawiązuje i łączy właśnie ową rozbieżność psychiczną.<br>
{{tab}}Niestety w życiu spotykamy często pary nie dobrane, mimo tego, że gdy się taka para spotkała, zdawało im się, że są „stworzeni dla siebie“. Jedno odgadywało myśl drugiego, na wszystko patrzeli pod jednym kątem widzenia, zgadzali się i twiedzili, że są z tego samego spiżu odlani.<br>
{{tab}}Ale właśnie brakło przeciwieństw pomiędzy nimi, bo byli do siebie podobni tak jak dwie gładkie powierzchnie, które wprawdzie pozornie przylegają odrazu bardzo do siebie, ale przy lada potrąceniu łatwo się odsuną. A inni znów mimo tego, że ludzie twierdzili: przecież wy zupełnie do siebie „nie pasujecie“, połączyli ściśle dusze ze sobą, podobnie jak dwie zazębione powierzchnie, których wypukłość jednej wchodzi w odpowiednie zagłębienie drugiej.<br>
{{tab}}Trzeba może nieco czasu i pracy, a nawet cierpli<br>
{{tab}}21<br>
{{tab}}wości by te powierzchnie do siebie dokładnie się dopasowały, ale zato potem będą one przylegać od siebie tak ściśle i trwale, że nic prócz śmierci rozłączyć ich nie może.<br>
{{tab}}Przysłowie mówi, że małżeństwo jest zbiorem wzajemnych ustępstw — jest to święta prawda z tą tylko może odmianą, że w życiu ustępstwa te ponosi stale zwykle tylko jedna strona, choć drugiej ciągle się zdaje, że to ona właśnie jest tą ustępliwą i łatwą w pożyciu.<br>
{{tab}}W świecie zwierzęcym, u ludów dzikich, jakoteż w prostej sferze, stroną ustępującą jest zwykle płeć. żeńska.<br>
{{tab}}W sferach wyższych wprawdzie pozornie często ulega żona jako słabsza, ale zato nie mogąc w otwartej walce pokonać mężczyzny używa do tego rozmaitych podstępów i sposobów, naprzykład choroby ( o czem mówić będziemy w innem miejscu), aby dopiąć swego celu.<br>
{{tab}}Kobiety zarzucają często mężczyzną, że ci w wyborze swoim są mało wybredni i potrafi na nich zadziałać nawet prosta nieinteligentna dziewczyna.<br>
{{tab}}Tymczasem i u kobiet coś podobnego często ma miejsce, bo działa tu właśnie prawo kontrastu. Nie rzadko naprzykład kobieta bardzo inteligentna, a nawet uczona, znajduje przyjemność w towarzystwie głupiego wprost mężczyzny, nawet nie mogącego zadziałać na nią swą męskością. Wiadomą jest rzeczą, że żony wielkich i sławnych ludzi tyranizują wprost swych mężów w domu, mając dziwną wprost przyjemność w poniżaniu takowych i wynajdowaniu w nich słabych stron, w porównaniu z czcią, poważaniem, i szacunkiem, jakim cieszą się oni między resztą ludzi.<br>
{{tab}}22<br>
{{tab}}MĄŻ JAKO LEKARZ<br>
{{tab}}(Opowiadanie kolegi)<br>
{{tab}}W miasteczku X, gdzie praktykowałem od kilku lat, cieszyłem się wielkiem powodzeniem, a mając ukochaną młodą żonę i dwoje cudnych dzieci, nie zaznałem prawie nigdy zmartwienia.<br>
{{tab}}Razu pewnego wracałem późno od chorego i cieszyłem się, że za chwilę ujrzę swój miły domek przeglądający przez bukiety, bzów i jaśminów, zobaczę różowe światło w oknach naszego salonu, uścisnę swą drogą żoneczkę, przywitam się serdecznie z dziećmi i wśród miłego gwaru zasiądę do stołu. Lecz choć zbliżyłem się już bardzo do domu, nie ujrzałem oczekiwanego światła, tylko domek majaczył swą białością pomiędzy krzewami. Zajechałem przed ganek i odrazu uderzyła mnie jakaś cisza. Jakby w przeczuciu złego wszedłem cicho do sieni, gdzie zaraz zjawiła się służąca mówiąc stłumionym i drżącym głosem:<br>
{{tab}}Proszę pana doktora, z naszą panią coś niedobrego się dzieje!<br>
{{tab}}Zrzuciłem prędko palto i wbiegłem do sypialni. Mimo słabego światełka świecy uderzyła mnie odrazu dziwna bladość twarzy mej żony. Przywitałem ją tak jak zwykle czule, ona jednak lekko tylko do mnie się uśmiechnęła. Zaraz lekarz zaczął brać u mnie górę, zacząłem ją badać, wypytywać i dotknąłem pulsu... drgnąłem z przerażenia, puls był słaby, drobny, ledwo wyczuwalny! Nie było mi teraz tajnem, że stan mojej drogiej żony jest bardzo groźnym, że chodzi o krwotok wewnętrzny, prawdopodobnie z ciąży pozamacicznej i że natychmiastowa operacja jest konieczną. Poszedłem szybko do telefonu, lecz niestety kolegi do którego miałem zaufanie jako do dobrego operatora, nie było w domu, bo wyjechał właśnie do chorego.<br>
{{tab}}Przewozić żony w takim stanie nie mogłem, nie<br>
{{tab}}23<br>
{{tab}}było też czasu na wołanie specjalisty ze stolicy, a dalsze czekanie groziło śmiercią... cóż więc robić?<br>
{{tab}}Ukryłem twarz w dłoniach, zimny pot pokrył mi czoło, lecz nagle jakiś głos wewnętrzny powiedział:<br>
{{tab}}— Jesteś przecież lekarzem, dobrym operatorem, sam musisz ją ratować... operuj!<br>
{{tab}}Powróciłem do żony i w formie tkliwej lecz stanowczej przedstawiłem całą sprawę.<br>
{{tab}}Ona zapytała cicho:<br>
{{tab}}— Czy tak być musi, Janku?<br>
{{tab}}— Tak, dziecino, innej rady niema.<br>
{{tab}}— A kto mnie będzie operował?<br>
{{tab}}Drgnąłem — ja, Stefo moja. Witowski wyjechał, a żaden kolega tego tutaj nie potrafi.<br>
{{tab}}— Ty! — Chwilkę zrobiła pauzę. — Ach to bardzo dobrze, ja ci tak ufam, Janku, wszyscy cię tak chwalą jako znakomitego lekarza, wiem, że z całych sił pragniesz mego zdrowia, więc dołożysz takich starań, jak nikt inny, by operację dobrze wykonać, bym rychło przyszła do zdrowia — nie zwlekaj zatem, ja ci ufam zupełnie.<br>
{{tab}}Poszedłem automatycznie do telefonu i poprosiłem dwóch kolegów do asysty. Przygotowując wszystko w gabinecie, myślałem ciągle, czy znajdę jednak na tyle zimnej krwi i siły, by dokonać operacji na najdroższej mi istocie i to jeszcze operacji ciężkiej, niebezpiecznej, której już dawno nie wykonywałem i to jeszcze operując w złych dla aseptyki warunkach.<br>
{{tab}}Lecz znowu jakiś głos rzekł mi stanowczo: jesteś lekarzem, chodzi tu o życie ludzkie, rób co do ciebie należy!<br>
{{tab}}Zjawili się koledzy, zbadawszy potwierdzili moje rozpoznanie i zgodzili się, że tylko natychmiastowa operacja może żonę uratować, przyczem jednak widziałem na ich twarzy pewne zakłopotanie czy zadziwienie.<br>
{{tab}}Stanowczym krokiem poszedłem do sypialni, cało<br>
{{tab}}24<br>
{{tab}}wałem żonę długo, gorąco, wziąłem ja w ramiona i podniosłem z łóżka. Ona otuliła mnie swojemi ramionami, przycisnęła chłodne usteczka do twarzy i szepnęła mi w ucho:<br>
{{tab}}— Janku, ja się nic nie boję, ja ci ufam, ja ci wierzę! Ułożyliśmy ją na stole, a kolega rozpoczął narkozę... Nagle poczułem w sobie przypływ energji, wyprostowałem się, zbudził się we mnie pewny siebie, zimny operator i stanowczym głosem rzekłem do asystującego kolegi: proszę o nóż...<br>
{{tab}}Właśnie miałem prowadzić cięcie na jej białem ciele, gdy nagle przeszedł mnie jakiś dreszcz, a tu do tego asystujący kolega odezwał się jeszcze nie w porę: podziwiam kolegę, że ma odwagę operować swoją własną żonę!<br>
{{tab}}— Teraz nie pora o tem rozprawiać — rzekłem twardym głosem, i ręką już całkiem pewną i stanowczą poprowadziłem cięcie.<br>
{{tab}}Z jamy brzusznej buchnęła zaraz krew i była chwila, ze znowu zwątpiłem w siebie, czy dam sobie rady, czy opanuję krwotok i zorjentuję się w sytuacji... lecz właśnie kolega narkotyzujący odjął na chwilę maskę, by zbadać źrenicę i ujrzałem wtedy jej bladą twarzyczkę jakoś dziwnie słodko we śnie uśmiechniętą.<br>
{{tab}}Janku — ja ci tak wierzę! — zaszumiało mi w głowie...<br>
{{tab}}I znowu sprężyłem się jak stal, opanowałem krwotok i z zimną krwią wyjąłem płód, moje własne dziecię, na zewnątrz. Szybko i zręcznie dokończyłem operacji — żona moja była uratowaną.<br>
{{tab}}Obandażowałem ją sam, zaniosłem na łóżko i siadłszy przy niej, czekałem aż się obudzi z narkozy.<br>
{{tab}}I znowu odezwał się we mnie mąż — poczułem się dziwnie osłabiony i bezwładny, zupełnie wyczerpany patrzyłem w jej bladą twarzyczkę, a ręce mi tak drżały, że nie mogąc wyczuć pulsu, poprosiłem jednego<br>
{{tab}}25<br>
{{tab}}z kolegów, który właśnie się żegnał, by to za mnie uczynił.<br>
{{tab}}Wcale dobry, panie kolego, nie można go porównać z tym, jaki był przedtem, gratuluję koledze wspaniałej operacji. — Odszedł, zostałem sam.<br>
{{tab}}I zjawiła się we mnie dopiero teraz reakcja, zaczęły mnie prześladować różne wątpliwości — czy dobrze zatamowałem krwotok, czy dobrze założyłem szwy, dziwiłem się, że się jeszcze nie budzi, byłem niespokojny, że spała...<br>
{{tab}}A ona spała — szary świt zaczął wdzierać się do okna, a ja siedziałem wciąż wpatrzony w nią jak w tęczę. Pierwsze promienie wschodzącego słońca wpadły do pokoju i zadrgały złotą aureolą na jej ślicznych rozpuszczonych włosach. Po twarzy śpiącej przeszedł jakiś prąd ożywczy, otworzyła oczęta na półprzytomnym wzrokiem, patrząc uporczywie na mnie.<br>
{{tab}}— Stefo! Moja droga Stefo! — mówiłem szeptem niemal, łkając, choć dobrze wiedziałem, że mnie jeszcze rozumieć nie może. Minęła znowu godzina, która wydawała mi się wiecznością — nagle otworzyła oczy, popatrzyła na mnie przytomnie i uśmiech, jakiś dziwny niebiański, okrasił jej twarzyczkę, ścisnęła mnie lekko za rękę i szepnęła:<br>
{{tab}}— Luby mój, dziękuję ci — taka jestem szczęśliwa, nic mnie nie boli.<br>
{{tab}}Zamknęła znów oczy, a ja nie mogąc już dłużej panować nad sobą, pobiegłem do drugiego pokoju, położyłem się na łóżko, wybuchnąłem płaczem, płaczem szczęścia i radości! Żona przychodziła szybko do zdrowia, a ja chodząc koło niej, balansowałem ciągle, raz jako troskliwy mąż, niepokojący się o każdą drobnostkę, to znowu jako lekarz, pewny siebie i swojej wiedzy.<br>
{{tab}}Rozmawialiśmy często ze sobą, unikając jakoś bezwiednie tematu operacji, aż pewnego razu przeważyła w niej kobieca ciekawość i zapytała:<br>
{{tab}}26<br>
{{tab}}— Janku, ciągle podziwiać cię muszę, że miałeś jednak siłę i odwagę dokonać na mnie tak ciężkiej operacji, że nie zadrżała ci ręka, gdy miałeś otworzyć me ciało, powiedz mi, jak pogodziłeś w sobie te dwa uczucia i stany?<br>
{{tab}}— Stefo, wierz mi, że to co przeszedłem, nie da się opisać. Innego wyjścia dla nas nie było, musiałem cię ratować sam. Było to z mej strony może szaleństwo, lecz miałem plan gotowy — gdybym był cię nie uratował i gdyby operacja się nie udała, nie byłabyś odeszła z tego świata sama, rewolwer miałem w pogotowiu...<br>
{{tab}}— Nie mów tak, Janku, przecież ja ci wierzyłam, byłam pewna, że mnie uratujesz, żadnemu lekarzowi nie zawierzyłabym życia jak tobie i przyznam ci się — tu przysunęła się do mnie tkliwie — widziałem przed operacją ciągle w tobie tylko lekarza a nie męża. Wstyd mnie to powiedzieć — ale ile razy całowałeś mnie i drżałeś, to wątpiłam w ciebie i bałam się, lecz gdy stanąłeś nademną spokojnie, ze stanowczym błyskiem w oczach, rzekłeś stalowym głosem do lekarza: proszę zaczynać narkozę, wzbudziłeś we mnie takie zaufanie i pewność, że zasnęłam spokojnie i z uśmiechem na ustach. Gdy się obudziłam, to znowu zaczęłam być trochę niespokojną, bo byłeś znowu zdenerwowany, drżący i niepewny siebie. Lecz zaraz, skoro się tylko na coś poskarżyłam, to budził się w tobie zimny i stanowczy operator, a gdy mówiłeś do mnie twardym głosem: proszę leżeć spokojnie, nie wolno się poruszać, zaręczam Ci, że wszystko jest w porządku, to słowa twe były dla mnie milsze niż słodkie słowa pieszczoty, z którymi się zwracałeś jako mąż...<br>
{{tab}}Wtedy zrozumiałem dopiero, jak mylnie nieraz publiczność ocenia tak zwane „serce“ u lekarza. Co chwila przecież się mówi: ach, lekarze zobojętniają się na wszystko, żaden z nich niema serca!<br>
{{tab}}Wszak tu moja własna żona dała najlepszy dowód,<br>
{{tab}}27<br>
{{tab}}jak się na tę sprawę tego serca u lekarzy zapatrywać należy. Wierzyła mi wtedy, gdy byłem lekarzem, gdy mówiłem do niej stanowczo, a czasem i ostro, nie wzbudzał zaś w niej żadnego zaufania człowiek drżący i kochający, gdy szedł ku niej z gorącem sercem!<br>
{{tab}}Ileż to razy idziemy do chorych z tem gorącem sercem i współczuciem, kryć to jednak musimy pod maską powagi, stanowczości, a nawet humoru, musimy sugestjonować chorego i siebie tym pozornym brakiem serca, bo tego dobro chorego koniecznie wymaga!<br>
{{tab}}GENEZA SYMPATJI I ANTYPATJI<br>
{{tab}}W świecie zwierzęcym obserwujemy często typowe objawy sympatji a nie rzadko i antypatji. Te ostatnie objawiają się wstrętem, przy którym ulegają niemiłemu podrażnieniu zmysły, zwłaszcza węchowy, smakowy i dotykowy.<br>
{{tab}}Pszczoła naprzykład nie znosi woni potu końskiego, koń znowu wielbłąda a byk i indyk koloru czerwonego. Antypatja i wstręt dziedziczone są często drogą instynktu, tak naprzykład kota do myszy i szczurów i&nbsp;t.&nbsp;p. Również i u ludzi spotykamy podobne wstręty naprzykład do gadów, myszy, karakonów i&nbsp;t.&nbsp;p. Do wstrętu dołącza się często nieuzasadniony strach, wywołujący wybitne objawy naczynioruchowe, jak strach, bicie serca i&nbsp;t.&nbsp;p. Uczucie wstrętu może dotyczyć także potraw, a zowiemy to idjosynkrazją. Wiele osób naprzykład nie znosi poziomek, raków, nawet mleka, jaj i rozmaitych leków przez innych często używanych. Idjosynkrazja odnosić się może i do soków i wydzielin jednego organizmu względem drugiego, zwłaszcza obcej rasy. Przekonaliśmy się o tem przy rozmaitych przeszczepieniach, czyli transplantacjach i przelewaniach krwi. Wiemy naprzykład<br>
{{tab}}28<br>
{{tab}}obecnie, że ludzi podzielić możemy ze względu na ich krew na cztery grupy, z których jedna może być przelaną innym, druga może otrzymywać wszystkie, podczas gdy reszta, w razie gdy krew przelejemy niestosownemu osobnikowi, wywołać może groźne, nawet śmiertelne następstwa. Słowa powyższe odnoszą się do antypatji niejako fizycznej. U ludzi jednak często spotykamy sympatje lub antypatje, które pozornie robią wrażenie zupełnie bezpodstawne, względnie bez żadnego tła fizjologicznego, tak, że odnosi się je do jakiegoś intuicyjnego wyczuwania. Niektórzy są zdania, że w wyczuwaniu tem odgrywa główną rolę tak zwany system nerwów sympatycznych (stąd jego nazwa), który kieruje wszystkimi nieświadomymi w nas funkcjami narządów wewnętrznych.<br>
{{tab}}Każdy zrobił już zapewne doświadczenie, ze często czujemy do osób, które dopiero co poznaliśmy, albo nawet do nieznanych, odrazu sympatję lub antypatję. Ciekawą jest rzeczą, że odczucie to, podobnie jak inne instynkta, rzadko się myli i nieraz trafniej oceniamy niem drugą osobę, jak przez dłuższe z nią obcowanie.<br>
{{tab}}Na pograniczu antypatji fizycznej i duchowej stoi antypatja i wstręt płciowy do osobników niemiłych, starych lub innego gatunku. Wyższe, to znaczy czysto duchowe formy sympatji lub antypatji, występować mogą albo nagle, jak wspominaliśmy powyżej, lub też zwolna drogą krystalizacji analitycznej lub co rzadziej syntetycznej.<br>
{{tab}}Sympatje do osób płci przeciwnej odczuwamy wtedy, gdy są one, jak się wyrażamy „w naszym typie“, to jest, przypominają nam czemkolwiek pewien ideał, który każdy, nieraz nieświadomie, nosi w sobie. Kobiety kierują się zwykle w życiu właśnie owem intuicyjnem wyczuwaniem, podczas gdy mężczyźni (abstrahujemy tu od podniecenia zmysłowego) potrzebują na to pewnego czasu.<br>
{{tab}}Niestety jednak u wielu kobiet ten wyśniony ideał<br>
{{tab}}29<br>
{{tab}}nie jest skrystalizowany, a ze zwracają one uwagę bardzo często na drobnostki, nic dziwnego, że się rozczarowują a raczej szukały czegoś, nie mając jednak same wyobrażenia jak to wygląda. Bo tak sympatja jak i antypatja może się odnosić nie zawsze do całej osoby ale też do pewnej tegoż części, czy sfery duchowej. Niejednokrotnie też widzimy, że kobieta zakochała się w mężczyźnie dlatego, że uczynił na niej wrażenie jego piękny głos, innej wystarczyło już głębokie spojrzenie oczu albo piękna postawa. Cóż wobec tego dziwnego, że kobiety takie potem się rozczarowują, bo poza tem szczegółem osobnik ten może być dla nich poprostu antypatycznym. Dotychczasowe wychowanie kobiet, kiedy panny prosto z klasztoru wchodziły w świat albo nawet wychodziły zamąż, było przyczyną, że zokochiwały się one nieraz w pierwszym lepszym spotkanym mężczyźnie, który na nich nieraz jakąś drobnostkę uczynił wrażenie.<br>
{{tab}}Obecny ruch kobiecy i swobodniejsze zachowanie się obu płci względem siebie, dozwala kobiecie poznać lepiej typy męskie, z których przy wolnym wyborze może wyszukać sobie najodpowiedniejszy.<br>
{{tab}}Jeżeli antypatja początkowa jest fałszywą, to jest opiera się nie na prawdziwem intuicyjnem wyczuciu, i powstała przez przeniesienie pewnego niemiłego szczegółu z innej niesympatycznej nam osoby na poznaną, wtedy nieraz z czasem może się zmienić, bo bliższe poznanie danej osoby wykaże, że jednak pomyliliśmy się, bo u danego osobnika znajdujemy sympatyczne dla nas zalety, a szczegół, który nas z początku zraził, jest wyjątkiem.<br>
{{tab}}Antypatja, jak mówiliśmy, może powstać i zwolna. Z początku zarysowuje się ona uczuciem obojętności lub pewnej niechęci a przez obserwacje i dołączanie do niej ujemnych sądów o danej osobie przechodzi przez stadjum zrażania się, przeradzając się w końcu w typową antypatję. U kobiet najczęstszą jest anty-<br>
{{tab}}30<br>
{{tab}}patja, jak mówiliśmy, od pierwszego wejrzenia, przyczem nieraz kierują się one jakimś drobnym szczegółem i z tego powodu częściej jak mężczyźni potem potrafią swoją antypatję zmienić w sympatję. Na odwrót znów nie rzadko kobieta swoją początkową sympatję do danego mężczyzny przez dłuższe z nim obcowanie zmienia w antypatję, przechodząc przez wspomniane stadjum zrażania się, co typowo obserwuje się w wielu małżeństwach. Kobietę zrazić może mężczyzna tak-samo łatwo, jak ją przedtem pozyskał, wystarczy tu nieraz jedno słowo, jeden gest, jedno brutalne zachowanie się!<br>
{{tab}}POCAŁUNEK.<br>
{{tab}}Kwestją dla każdej kobiety bardzo doniosłej wagi jest jej pierwszy gorący pocałunek z obcym mężczyzną. Może wywołam na niejednych ustach uśmiech ironiczny, gdy powiem, że nieraz pierwszy gorący pocałunek u kobiety zmienia ją psychicznie niemniej jak fizyczna utrata niewinności, a nawet jestem zdania, że kobieta, oddając usta w namiętnym pocałunku mężczyźnie, przestaje być właściwie moralnie niewinną, ten pocałunek nieraz ją gubi, załamuje jej energję, osłabia odporność lub czyni z niej pół-dziewicę.<br>
{{tab}}Nie nadarmo też mężczyzna szuka przedewszystkiem ust kobiety, a kobieta broni się nieraz przeciw temu z całych sił, bo wie że, zwłaszcza gdy ma duży temperament, podawszy usta mężczyźnie, słabnie, oddając się mu na jego łaskę i niełaskę.<br>
{{tab}}Pocałunek, a raczej oddawanie tegoż, jest też bardzo pewnym kamieniem probierczym temperamentu kobiety. Kobiety zimne naprzykład nie lubią się wogóle całować, a jeżeli to czynią, to zaciskają przytem zwykle i tak już wąskie swoje wargi, a to w odruchowym celu, by jak najmniejszą powierzchnią delikatnej<br>
{{tab}}31<br>
{{tab}}i zasobnej w nerwy błony śluzowej warg dotknąć ust partnera. Inaczej rzecz się przedstawia u kobiety namiętnej. Już fizjognomistyka uczy nas, że grube czy mięsiste wargi dowodzą zmysłowości i kobiety takie starają się jak największą powierzchnią ust zagłębić się w pocałunku z mężczyzną, przyczem nieraz pocałowane niespodzianie, muszą pocałunek oddać odruchowo i podświadomie, a nawet czynią to pocałowane we śnie.<br>
{{tab}}Gorący pocałunek budzi nieraz kobietę z uśpienia erotycznego, wstrząsa całym jej organizmem i rozlewa się ognistą falą po całem ciele, dlatego też kobieta z temperamentem nie lubi się całować z drogim mężczyzną dla żartu lub przy świadkach. Przeciwnie zaś kobiety, które przy byle jakiej sposobności i okazji chętnie się całują, są może bardzo miłe, żywe, ale... temperamentu zmysłowego nie mają.<br>
{{tab}}W kobiecie bowiem należy zasadniczo odróżnić temperament w usposobieniu od temperamentu zmysłowego. Pierwszy cechuje kobietę zwykle żywą, wesołą nieraz trzpiota, drugi zaś spotyka się na odwrót częściej u kobiet poważnych, zamyślonych i zamkniętych w sobie. Kobiety takie są jak gdyby nie czynnemi na razie wulkanami, które jednak w pewnej chwili wybuchają siłą żywiołową.<br>
{{tab}}Jak mówiłem, pocałunek dla kobiety z mężczyzną sympatycznym lub ukochanym jest bardzo doniosłą dla niej rzeczą. Zaczyna on miłość i nieraz ją kończy, pozostając jeszcze często, mimo tego, że porywy zmysłowe już zgasły, pod postacią serdecznego i czułego pieszczenia ukochanego mężczyzny, choćby nawet tenże zupełnie dla kobiety ostygł. Wtedy naturalnie pocałunek ten jest wyrazem czysto idealnego wylewu uczucia, podobnie jak pocałunek matki, złożony na ustach swego drogiego dziecięcia.<br>
{{tab}}Niestety w życiu, podobnie jak z wielu ważnych rzeczy i z pocałunku robi się rzecz banalną. Mężczyźni,<br>
{{tab}}32<br>
{{tab}}przyzwyczajeni już do gorących pieszczot, uważają pocałunek za rzecz miłą, nie przykładając jednak do niego większej wagi i nie znają reakcji duszy kobiecej w pocałunku, o której wyżej wspomnieliśmy i dziwią się, że kobiety tak się przed nim bronią.<br>
{{tab}}Niestety dużo nowoczesnych panien uczyniło również z tego cudownego misterjum miłości rzecz powszednią i w rozmowach swoich zapytuje jedna drugą: ile razy się już całowałaś, czy ci było miło, a czy on dobrze umie całować? i&nbsp;t.&nbsp;d.<br>
{{tab}}W związku z tem spotykamy też terminy używane przez mężczyzn: wycałowana panna, tę można pocałować lub wycałować, ta się nie umie całować, a na tamtej pocałunek już nie robi wrażenia.<br>
{{tab}}Jak z jednej strony pocałunek nie jest funkcją czysto ludzką (u zwierząt bowiem, naprzykład u małp istnieje, a u innych zastępuje go lizanie językiem), tak znowu u pewnych ludów nieznany jest on pod naszą formą, lecz zastępuje go dotykanie drugiego osobnika ręką po twarzy, posyłanie takowego od ust ręką drugiemu osobnikowi, ocieranie się nosami, obwąchiwanie i cmokanie i&nbsp;t.&nbsp;p.<br>
{{tab}}W gwałtownym pocałunku mogą brać udział i inne organy jamy ustnej, jak zęby i język. Zwłaszcza kąsanie w chwili roznamiętnienia towarzyszy nieraz pocałunkom, będąc niejako zaczątkiem sadyzmu. Pewną też odmianą pocałunku jest ssanie ust czy skóry danego osobnika, wywołujące nieraz u kobiet zasinienia, które na szyi są widoczne i później kobietę żenujące.<br>
{{tab}}Pocałunek znalazł obecnie groźnego wroga w higje-nie, która udowodniła, że wiele chorób, a zwłaszcza tak groźne jak syfilis i gruźlica przenoszone być mogą drogą całowania. Wiele wypadków gruźlicy dzieci pochodzi właśnie z tego, że matki gruźlicze całują swe dzieci, zarażają je zarazem tą straszną chorobą. Bada-<br>
{{tab}}Klęsk: Bolesne strony. 3<br>
{{tab}}33<br>
{{tab}}nia przeprowadzone w paryskiej Sorbonie wykazały, że przez pocałunek przenosi jeden osobnik na drugiego przeszło 200 tysięcy bakterji i zawiązała się z tego powodu tam „Liga zwalczania pocałunków“<br>
{{tab}}CZEM KOBIETA DZIAŁA NA MĘŻCZYZNĘ I NA CZEM POLEGA WDZIĘK I UROK KOBIETY?<br>
{{tab}}Odpowiedź na pytanie, czem kobieta działa na mężczyznę, nie jest tak łatwą, a raczej nie można na nią odpowiedzieć jednem tylko zdaniem.<br>
{{tab}}Przedewszystkiem, jakto już w kilku miejscach wspominamy, wielką rolę odgrywa tutaj moda i zwyczaje danego narodu czy społeczeństwa. U jednych ludów za piękną uchodzi kobieta szczupła, u innych znowu bardzo tęga. Dalej pamiętać o tem musimy, że gusta zmieniają się z wiekiem i jakkolwiek wielu mężczyzn ma swój wyrobiony typ kobiety, który mu się podoba, to jednak mimo to upodobania jego zmieniają się z czasem.<br>
{{tab}}Ogólnie jednak biorąc, możemy powiedzieć, że każdy mężczyzna chce widzieć w kobiecie albo matkę przyszłych jego dzieci albo też kochankę.<br>
{{tab}}Szukając pierwszej, będzie zwracał uwagę przedewszystkiem na te duchowe i fizyczne strony, które do macierzyństwa koniecznie są potrzebne. A więc co do strony duchowej, to dobre wrażenie na nim zrobi kobieta łagodna, zrównoważona, gospodarna, nie mająca zupełnie w sobie żadnej kokieterji ani wyrafinowania, nie lubiąca jedynie zabaw i rozrywek, ze strony zaś fizycznej zwracać on będzie uwagę na jej zdrowie, dobry wygląd i budowę (piersi, miednica).<br>
{{tab}}Inaczej zapatrywać się będzie na kobietę mężczyzna szukający w niej kochanki. Tutaj działać będzie na niego wielki temperament, wesołość, smukła wężowa<br>
{{tab}}34<br>
{{tab}}budowa, a kwestje takie jak kaprysy, nerwowość i skłonność do zabaw, będą go więcej raczej podniecały.<br>
{{tab}}W rozdziale o kokietierji wspominamy, że kobiety nieraz wyczuwają dokładnie z jakim mężczyzną mają do czynienia i czego on w kobiecie szuka, a nie mając żadnych zalet, udają je sztucznie.<br>
{{tab}}Natury męskie więcej prymitywne, chcą znowu widzieć w kobiecie siłę roboczą i gospodynię, tu więc mężczyzna szukać będzie silnej budowy ciała i zdrowia.<br>
{{tab}}Niestety obecna moda, która wyrobiła typ „chłop-czycy“, chciała przemocą zmusić mężczyzn do tego, aby wbrew naturze podobało się im w kobietach coś perwersyjnego. „Garsonka“ ze swojemi krótkiemi włosami, szczupłą figurką (linią) i krótkiemi sukienkami ma przypominać podlotka, a mówiąc o przewrotnym popędzie płciowym i jego zboczeniach, wspominamy, że objaw ten zjawia się u ludzi starszych lub też przeżytych. Jakkolwiek i mężczyźni muszą być po części niewolnikami mody i jak słusznie powiada Maks Nordau, literatura i sztuka urabiają dopiero ludzi i ich gusta, to jednak tutaj mężczyźni okazali się konserwatystami, wobec czego na szczęście garsonka zaczyna się nieco modyfikować a raczej powoli wracać do form dawniejszych. Zaczynają więc panie powoli zapuszczać długie włosy, moda chudnięcia, nieraz szkodliwa nawet dla zdrowia1), zdaje się, już zupełnie ustąpi, a i suknie zaczynają powoli przybierać swoją piękną powłóczystą formę, zwłaszcza, że są bardzo za tem wszystkie panie mające brzydkie nogi, a tych nie brak.<br>
{{tab}}*) National Tuberculois Association w Nowym Yorku stwierdziło, że liczba zachorowań na gruźlicę wśród dziewcząt między 14 — 19 rokiem życia jest dwa razy większą jak chłopców, co odnieść należy właśnie do głodzenia się, celem schudnięcia i osiągnięcia linji.<br>
{{tab}}3*<br>
{{tab}}35<br>
{{tab}}Na czem jednak polega właściwie wdzięk i urok kobiety?<br>
{{tab}}Polega on przedewszystkiem na naturalności, to jest wydawaniu się taką, jaką się jest w rzeczywistości. Niestety wychowanie, moda i obecne stosunki towarzyskie nie dozwalają kobiecie być zawsze naturalną, często, zwłaszcza w salonie, musi ona być sztuczną, z czem wielu kobietom jest bardzo nie do twarzy. Naturalnie bardzo silnie działa także urok świeżości i młodości, a wdzięk odbija się w oczach, ruchach, uśmiechu i sposobie mówienia.<br>
{{tab}}Wdzięk jest miłym a urok porywającym. O ile kobietę, mającą wdzięk, często lubimy, lub się w niej kochamy, o tyle kobieta posiadająca urok rzuca nas pod swe stopy. Wdzięk sprawna wrażenie estetyczne, urok więcej zmysłowe.<br>
{{tab}}Z tych kilku uwag dojść musimy do wniosku, że jednak na tem polu istnieją pewne, że się tak wyrażę, prawa, którym podlegać muszą tak mężczyźni jak kobiety. Prawa te są niezmienne, a jakkolwiek wskutek chwilowej mody czy też deprawacji mogą one ulec pewnym odchyleniom, to jednak z czasem wrócić muszą do swoich naturalnych form.<br>
{{tab}}I z tego też powodu powinny kobiety starać się, by nie odchylały się za bardzo od tych wszystkich zasad piękności i zalet, jakie im dała natura. Wtedy mogą być pewne, że i gust mężczyzn, ich upodobania, i w następstwie i postępowanie z kobietami będą szczere, prawdziwe i naturalne. Wszystko zaś co jest naturalne, jest zdrowe, piękne i trwałe. Wyrafinowanie zaś pod tym względem, jakoteż wynajdywanie nowych form piękna ciała i poprawianie natury, prowadzić musi zawsze do zniekształcenia tegoż, wyrabia w mężczyznach chwiejność w wyborze, zatracenia ideału piękna i typu, co zgubnie potem odbić się musi na wyborze kobiety i pożyciu małżeńskiem.<br>
{{tab}}36<br>
{{tab}}MODA CHUDNIĘCIA.<br>
{{tab}}Ileż to pań obecnie wzdycha do „linji“, głodzi się. męczy, biega, poddaje nawet rozmaitym torturom, byle stracić jeszcze kilka kilo, bo jakże pasować może ich tusza do paziowskiej fryzury i krótkiej sukienki do kolan!<br>
{{tab}}Dawne gorsety zastąpione zostały obecnie innemi narzędziami tortur kobiecych w postaci rozmaitych gumowych i nie gumowych pasów, robiących nieraz wrażenie zbroi rycerza średniowiecznego.<br>
{{tab}}Niektóre panie wierzą znowu tylko w masaż, który, jak to dowcipnie i złośliwie powiedział specjalista od cierpień przemiany materji, profesor Dawid, na międzynarodowym kursie lekarzy w Karlsbadzie, wywołuje, sumiennie wykonany, o wiele częściej chudnięcie tego, który masuje, jak masowanego!<br>
{{tab}}Czyż więc niema sposobu na schudnięcie?<br>
{{tab}}Owszem, jest tych sposobów nawet wiele, ale o tak ważnym problemie dla organizmu, jak systematycznej utracie wagi, powinien decydować li tylko lekarz, a nie grono uroczych pań przy herbatce...<br>
{{tab}}Nie każde tycie i nie każda otyłość jest na tem samem tle i te same ma przyczyny, wobec tego nie zawsze można jednakowo i szablonowo z otyłym postępować.<br>
{{tab}}Są ludzie, którzy się głodzą a mimo to tyją, a inni znów jedzą masami, a są szczupli, co dowodzi, że tusza nie zależy w głównej mierze od ilości a nawet jakości potraw, ale przedewszystkiem od przemiany materji a zwłaszcza funkcji gruczołów o wydzielaniu wewnętrznem, o których niejednokrotnie w innych miejscach wspominamy. Gruczołów tych jest kilka i dlatego obecnie znany też kilka przyczyn tycia, a temsamem i kilka sposobów leczenia tegoż.<br>
{{tab}}Do wiadomości poblicznej dostało się już jedno<br>
{{tab}}37<br>
{{tab}}z tych twierdzeń, donoszące, że często przyczyną tycia jest niedostateczna funkcja gruczołu tarczykowego. Wobec tego zaczęły pacjentki bez wiedzy i kontroli lekarza używać pastylek z tego gruczołu (thyreoidynowe), nie mając pojęcia, że biorąc ten preparat nieoględnie, a często niepotrzebnie, wywołać mogą ciężkie schorzenia ustroju, a zwłaszcza zaburzenia sercowe, potem nieraz z trudnością usunąć się dające. Widzimy więc z tego, że absolutnie nie można podać jakichś ogólnych sposobów leczenia otyłości, któreby w każdym wypadku skutkowały, nie szkodząc przytem organizmowi.<br>
{{tab}}U jednych głodówki, dnie sałatowe, mineralne, mleczne i&nbsp;t.&nbsp;p. robią znakomicie, innym zaś będą szkodzić. Jedna pani niepotrzebnie wstrzymuje się od płynów, a drugiej właśnie szkodzi to, że pije tylko mleko i wodę mineralną.<br>
{{tab}}Trzeba przedewszystkiem udać się do lekarza, ten rozpozna właściwe źródło nienormalności (co można nawet po rozmaitych formach tycia i rozłożeniu tkanki tłuszczowej na ciele poznać), zbada dokładnie cały organizm i zastosuje odpowiednią, skuteczną, a nieszkodliwą kurację.<br>
{{tab}}Samo się przez się rozumie, że wszelkie mechaniczne sposoby działają tylko chwilowo, poczem po okresie schudnięcia następuje nieraz odwrotna reakcja i pacjentka tyje jeszcze szybciej jak przedtem.<br>
{{tab}}Nie potrzebuję chyba wobec tego zaznaczać, że używanie bez wiedzy lekarza rozmaitych tajemniczych środków, reklamowanych po pismach codziennych, nieraz przez zwykłych partaczy, jest wprost lekkomyślnością i pociągnąć może za sobą fatalne i nieobliczalne skutki.<br>
{{tab}}Na szczęście dla kobiet zaczyna już mijać, jak wspominaliśmy, ta nieszczęśliwa moda sztucznej smukłości, zachodzi jednak obawa, żeby znowu na jej miejsce nie<br>
{{tab}}38<br>
{{tab}}wystąpiła moda sztucznego tycia ( co nie jest wyklu-czonem), gdyż u wielu ludów jedynie kobiety tęgie mają powodzenie i są poszukiwane!<br>
{{tab}}MIŁOŚĆ A NIENAWIŚĆ.<br>
{{tab}}Miłość nawet bardzo wielka zmienić się może czasem w nienawiść a tłumaczymy to sobie odruchem we wprost przeciwną stronę, przejściem jednego uczucia w drugie wprost przeciwne, co należy do częstych objawów psychologicznych, bo nieraz radość zmienia się w smutek, gniew w czułość i łagodność, a także wszelkie potrzeby fizjologiczne kontrastowo zostają zaspakajane.<br>
{{tab}}Natomiast ciekawszym jest inny problem, mianowicie równoczesne pasowanie się ze sobą w człowieku miłości i nienawiści do drugiego osobnika.<br>
{{tab}}Jednak ktoś powie: to niemożebne — jakżeż można równocześnie kochać i nienawidzieć?<br>
{{tab}}Wszak miłość wyklucza chyba wszelkie ujemne uczucia względem osoby ukochanej?<br>
{{tab}}A jednak tak być może i sprawę tę rozpatrzymy poniżej.<br>
{{tab}}Miłość może być podmiotową, przedmiotową lub kombinacją obu. Kochać możemy kogoś dla siebie i w sobie, lub tez kochać drugą osobę i poza sobą. Można więc kochać lub kochać się w kimś.<br>
{{tab}}Jakaż jest różnica między temi uczuciami?<br>
{{tab}}Kochając w samym sobie kogoś, kochamy go idealnie tak, że nawet kochać go będziemy choćby umarł. Jeżeli ktoś jednak niema przy tem wzajemności, lub co gorzej, osoba kochana nim pogardza, sprawia mu ciągle przykrość, albo nawet jego uczucia wyśmiewa, to wystąpić tu może wybitne rozdzielenie duchowego ideału, jaki mamy w sobie o owej istocie, od samej<br>
{{tab}}39<br>
{{tab}}osoby, która przez to w pewnych chwilach może jako taka być dla nas przykrą i niemiłą. Kochamy właściwie wtedy sami swój typ ukochany, a osoba owa jest jakby tylko pomocnem narzędziem. Przychodzą wtedy chwile, że jasno zdajemy sobie sprawę, że osoba ta jest właściwie dla nas obcą, nie naszą, nie godną nieraz głębokiego uczucia i wtedy możemy jej nienawidzić jako czegoś, co jest przyczyną ciągłej naszej udręki, cierpień, rozgoryczeń i smutku.<br>
{{tab}}I w takich chwilach przychodzą czasem straszne myśli kochającemu do głowy a z rozpaczy i w uniesieniu lub zazdrości może on nawet zabić ową istotę, by potem zaraz popaść w beznadziejną rozpacz i wić się z bólu u zimnych zwłok swej ofiary. Spinoza w swej etyce mówi słusznie: „Gdy ktoś zaczyna nienawidzić to co kochał głęboko, to nienawiść ta jest znacznie wtedy większą, jak do rzeczy przedtem dla niego obojętnej.“<br>
{{tab}}Jak wspominaliśmy, może znów miłość odnosić się głównie tylko do drugiej osoby a w nas samych mieć tylko mały refleks. Ten rodzaj miłości ma podkład wybitnie zmysłowy i często po zaspokojeniu chwilowo przygasa.<br>
{{tab}}Nie mają więc racji ci, co twierdzą, że każda miłość to zmysły, nie mają też racji ci, co dopatrują się w miłości tylko idealnego uczucia. Prawdziwa i głęboka miłość potrzebuje bowiem obu tych składników, to znaczy: trzeba kochać w sobie idealnie, a poza sobą zmysłowo.<br>
{{tab}}Gdy cały gmach wybudowany z cudnych marzeń miłości runie, to w duszy powstaje pustka, która musi być czemś wypełniona. Rodzi się więc tęsknota i rozpacz zwolna się uspakajająca, albo też następuje gwałtowna reakcja w postaci żalu do danej istoty złączonego z nienawiścią. Miłość jest ślepą, kochamy często nie daną osobę, lecz nasz typ, a w zaślepieniu nie widzimy wad ukochanej istoty choć naokoło nas<br>
{{tab}}40<br>
{{tab}}wszyscy nam o tem mówią. Zamykamy oczy na te wady, przyoblekając natomiast ukochaną istotę w cudowną szatę, utkaną z naszych własnych pragnień, marzeń i ideałów. Gdy jednak, jak mówiliśmy, gmach ten runie i przejdzie owo idealne zaślepienie, wtedy dopiero owe wady tej drugiej istoty stają nam przed oczyma, zaczynamy na nie patrzeć pod kontrastowo innym kątem widzenia. Wszystko to, co dawniej wydawało nam się pięknem, staje się wstrętnem, rzekome zalety odczuwamy jako wady, a to co nas przyciągało do danej istoty, obecnie odpycha i z miłości rodzi się nienawiść.<br>
{{tab}}POGROMCA SERC NIEWIEŚCICH.<br>
{{tab}}(Nowelka wyjęta z życia)<br>
{{tab}}Jedna z moich znajomych opowiedziała mi następujące zdarzenie:<br>
{{tab}}Moja przyjaciółka Zofia M. wpada raz do mnie dziwnie podniecona. „Wiesz, Maniu, musisz przyjść do mnie koniecznie na herbatkę po południu, bo przyjdzie Stanisław N., ów słynny uwodziciel kobiet, któremu podobno żadna oprzeć się nie może. Wiem, że jesteś zimna jak głaz, chciałabym więc koniecznie, byś ty przedewszystkiem zrobiła z nim próbę czy jest to prawdą co o nim mówią“...<br>
{{tab}}Uśmiechnęłam się litościwie i rzekłam: owszem, chętnie przyjdę, ale czy ty nie uważasz, że już jesteś zasuggestjonowana sławą owego pana, jak mu tam N. czy inaczej na nazwisko?<br>
{{tab}}— Czekam cię zatem w niedzielę, niby to nie wiesz jak się nazywa, a jednak dobrze powiedziałaś.<br>
{{tab}}W niedzielę o 5-tej poszłam do Zosi. Ubrałam się jak zwykle skromnie, bo mnie stroje nie są w głowie. Zastałam już parę osób — panie były dziwnie podnie<br>
{{tab}}41<br>
{{tab}}cone i oczekiwały w naprężeniu przybycia owego słynnego pogromcy serc niewieścich, który zapewne dla wywołanie większego efektu raczył się spóźniać.<br>
{{tab}}Nareszcie o godzinie 6-tej przybył — spojrzałam na niego i zaczęłam się śmiać. Więc ten sobie zwykły pan, ani przystojny, ani nawet postawny, ma być owym słynnym Don Zuanem? Niemożebne!<br>
{{tab}}Przywitał się ze wszystkimi skromnie, grzecznie, bez wyróżnienia kogoś, usiadł na najbliższem wolnem krześle i zaczął z jakimś panem rozmawiać spokojnie o Wystawie w Poznaniu.<br>
{{tab}}Przeszliśmy do jadalni, a Zosia naturalnie posadziła go przy mnie przy stole. Ogromnie byłam ciekawa, o czem on zacznie ze mną mówić. Byłam pewna banalności i nie zawiodłam się.<br>
{{tab}}— Pani zapewne nie oddawna w naszem mieście?<br>
{{tab}}— Tak, a poczem pan to sądzi?<br>
{{tab}}— Potem, proszę pani, że pani bierze cztery kawałki cukru do herbaty.<br>
{{tab}}Także oryginalne spostrzeżenie!<br>
{{tab}}— A pan stale mieszka w Krakowie?<br>
{{tab}}— Tak, proszę pani, niestety stale.<br>
{{tab}}— Dlaczego niestety?<br>
{{tab}}— Dlatego, proszę pani, niestety, bo Kraków jest wstrętną dziurą i gdybym mógł, zarazbym z niego uciekł.<br>
{{tab}}— Tak, pan narzeka na Kraków, a wszyscy mówią, że pan się tutaj doskonale ciągle bawi.<br>
{{tab}}— Ja? Ale niemożebne, ja tu nudzę się, proszę pani, strasznie (to ciągłe „proszę pani“ zaczyna mnie doprowadzać już do rozpaczy). Na szczęście wstajemy od stołu i przechodzimy do salonu, on idzie za mną, naumyślnie siadam z nim osobno w kąciku ku zazdrości innych pań, które zapewne mówią sobie „i ona już wpadła”!<br>
{{tab}}On milczy i patrzy, powiedziałabym nawet idjotycznie lub bezmyślnie przed siebie. To dziwne, że zupełnie<br>
{{tab}}24<br>
{{tab}}nie zwraca uwagi na twarze kobiet lub ich wdzięczne pozy, muszę go o to zapytać.<br>
{{tab}}— Czy pan lubi płeć piękną?<br>
{{tab}}— Owszem, proszę pani, lubię, ale taksamo jak lubię ładne obrazy, szport, wyścigi i dobry obiad. Wszystko to dobre, ale w miarę i niezbyt często, bo się może znudzić.<br>
{{tab}}— A więc pan zapewne lubi odmianę?<br>
{{tab}}Odmianę, nie, bo przez odmianę rozumiem zastąpienie czegoś, co było lub jest, tem co będzie, a u mnie właśnie, co do kobiet, nie można mówić o odmianie, bo każda kobieta interesuje mnie tylko na chwilę, a potem znika z mej świadomości bez śladu.<br>
{{tab}}Zarozumialec, pomyślałam, chce mnie brać swoją obojętnością do kobiet. Nie chcąc tracić czasu na płytką rozmowę postanowiłam zaatakować go prosto z mostu i zapytałam:<br>
{{tab}}— Czy to prawda, że ma pan ogromne szczęście do kobiet?<br>
{{tab}}— Ja? — udał ogromnie zdziwionego. — Ja proszę pani? To niemożebne, chyba pani żartuje ze mnie lub ktoś pani o mnie jakieś niedorzeczności naopowiadał! Ja, proszę pani, właśnie nie mam szczęścia do kobiet. Przyznaję, że mam łatwość zawiązywania znajomości, owszem, powiem nawet szczerze, że często znajduję kobiety, które mnie lubią, ale to jeszcze daleko do tego, abym mógł powiedzieć, że mam szczęście do kobiet. Czuję, że pani chce mnie wybadać, więc ułatwię jej zadanie i będę mówił o sobie szczerze. Rozwinę nawet przed panią całą moją teorję pogromu serc niewieścich, ale nie tutaj i nie dzisiaj — na to trzeba dłuższego czasu. Zaznaczam z góry, że przez to nie żądam od pani żadnego umówionego spotkania, chcę tylko rozmowy poważnej na temat, który, jak widzę, panią interesuje. Raczy pani zatem naznaczyć sama czas i miejsce wybrać takie, żeby to nie wyglądało na jakie rendez-vous.<br>
{{tab}}43<br>
{{tab}}— Dobrze, proszę być jutro w parku Jordana o godzinie piątej.<br>
{{tab}}— Służę pani.<br>
{{tab}}Podniosłam się by iść. Zosia przybiegła zaraz i spytała mnie na ucho:<br>
{{tab}}— No i cóż, jakie masz o nim zdanie?<br>
{{tab}}— Jak dotąd, żadne... zobaczymy... Pa.<br>
{{tab}}*, *<br>
{{tab}}*<br>
{{tab}}Przyszłam do parku naumyślnie o pół do szóstej, aby przypadkiem nie być pierwszą i na niego ewentualnie nie czekać. Ujrzałam go zaraz siedzącego blisko wejścia, a liczne ogarki z papierosów koło ławki wskazywały, że czekał już dobrą chwilę.<br>
{{tab}}— Przepraszam pana, że się spóźniłam.<br>
{{tab}}— Ależ proszę, bardzo, moim obowiązkiem było, panią oczekiwać.<br>
{{tab}}Poszliśmy w głąb parku, patrzyłam na niego z pod oka. Ubrany był starannie, ale nie z wyszukaną elegancją, wyglądał jakiś przygnębiony, albo też udawał smutnego. Siedliśmy na ławce i on zaraz zaczął mówić na temat wczorajszy.<br>
{{tab}}— Powiedziała mi pani wczoraj, iż powszechnie mówią o mnie, że mam szczęście do kobiet, a nawet uchodzę za pogromcę serc niewieścich. Trzeba te dwie rzeczy jednak zasadniczo od siebie odróżnić, niestety ludzie często mieszają je ze sobą może dlatego, że nieraz byle idjota lecz przystojny, obyty i schlebiający kobietom ma do nich szczęście i uchodzi przez to za pogromcę serc niewieścich. Jest to pojęcie zupełnie mylne, bo pogromcą jest tylko ten, który potrafi poskromić nienawidzące go stworzenie.<br>
{{tab}}Przerwałam mu:<br>
{{tab}}— Ach, więc uważa się pan za pogromcę kobiet, bo mówił pan wczoraj, że niema pan szczęścia do kobiet.<br>
{{tab}}— Nie, proszę pani, mówiłem tylko wczoraj, że<br>
{{tab}}44<br>
{{tab}}mam łatwość zawierania znajomości, dostosowywania się do chwilowych marzeń i wymagań kobiety i że często spotykam w życiu istoty, które mnie lubią. Powiedziałem, że nie mam szczęścia do kobiet, lecz stanowczo protestuję, abym przez to chciał wyrazić, że jestem pogromcą serc niewieścich, choćby z tego powodu, że jestem zanadto uczciwy i z gruntu moralny.<br>
{{tab}}Zaczyna grać rolę świętoszka — pomyślałam. — Niech pan mówi dalej.<br>
{{tab}}— Służę pani. Otóż zacznijmy omawiać sprawę tak zwanego szczęścia do kobiet. Zadajmy sobie pytanie: jacy mężczyźni mają największe szczęście do kobiet? Obecnie przy rozstrzyganiu rozmaitych problemów społecznych opieramy się w pierwszym rzędzie na statystyce. Otóż ta wykazuje, że przedewszystkiem zawód mężczyzny odgrywa tu decydującą rolę. Największe szczęście do kobiet mają bezwarunkowo mężczyźni, którzy potrafią chwilowo porwać za sobą dużą ilość osób, przez co suggestja tłumu działa tu podniecająco na osobnika. Dlatego też, nawet pamiętam to w procentach, największem powodzeniem (99%) cieszą się artyści, zwłaszcza tenorzy, a z dramatycznych wybitni komicy. Potem idą oficerzy (działa tu zgrabna figura, mundur, fizyczna odwaga 90%), potem literaci (89%), następnie dziennikarze (50%), lekarze (10%), a najmniej cenieni przez kobiety są uczeni, zwłaszcza zajmujący się ścisłemi naukami, jak naprzykład matematyka. Jeżeli zastanowimy się nad tą statystyką, to łatwo przyjść do przekonania, że kobiety cenią w mężczyźnie życie brane raczej ze strony lekkiej i brawurowej jak poważnej. Mężczyzna ponury wyjątkowo zadziała na kobietę, zaś wesoły i wygadany bywa powszechnie lubiany. Kobieta dla mężczyzny poważnego, smutnego, nieszczęśliwego lub chorego będzie zacną opiekunką, przyjaciółką, doradczynią, a nawet poświęci się dla niego, natomiast prawdziwą kochanką, w całem tego słowa znaczeniu być dla niego nie może.<br>
{{tab}}45<br>
{{tab}}Lecz niektórzy mężczyźni umieją wyzyskać to macierzyńskie uczucie u kobiet opierających się im z początku i zręcznie zaczynają grać rolę prześladowanych przez los i nieszczęśliwych, aby przez to zyskać dla siebie sympatję i wtedy rozpocząć prawdziwą akcję. Mężczyzna zadziałać może na kobietę nieraz jakimś śmiałym swoim czynem, choćby takowy był wprost niemoralny, i dlatego kobiety potrafią się zakochać nawet w mordercy, aferzyście lub sławnym awanturniku. Szczęście do kobiet, proszę pani, ma przedewszystkiem ten, który albo zna duszę kobiety, albo intuicyjnie ją wyczuwa, lub też przypadkowo trafi odrazu na gust i chwilowy kaprys lub życzenie kobiety w danej chwili. Bo to sama kobieta wymaga jednego dnia by być dla niej grzecznym, eleganckim i nadskakującym, a drugiego wyda jej się to banalnem i marzy o brutalności, są chwile, że działa na nią nieśmiałość mężczyzny, a inną znów razą przemoc jej tylko imponuje. Przeciętnie mężczyźni w stosunku do kobiet mają pewien ustalony szablon i dlatego wyjątkowo tylko robią na nie wrażenie, zapominając o tem, że nawet ta sama kobieta jest codzień inną i wymaga by mężczyzna to odczuł i umiał się odpowiednio dostosować. A cóż czynią mężczyźni? Oto naprzykład na drugi dzień po wczorajszej bardzo czułej scenie, mężczyzna chce w dalszym ciągu iść rozpoczętą drogą, tymczasem widzi, że kobieta ta jest dla niego zimną, zapytuje ją więc:<br>
{{tab}}— Co się stało, że pani dzisiaj dla mnie taka jakaś inna? Nie, nie, ona jest w gruncie ta sama, ale o tyle jest inna, że dzisiaj włożyła na siebie nową piękną suknię i kapelusz, a ty, biedaku, tego nie zauważyłeś!<br>
{{tab}}Zaczęłam się śmiać ha ha ha, ma pan, jak widzę, specjalną pod tym względem filozofję, dowodzi to jednak, że pan jest tutaj, że się tak wyrażę, zawodowcem i specjalistą i studjuje te sprawy...<br>
{{tab}}46<br>
{{tab}}— Przepraszam, zawodowcem? Co pani przez to rozumie? Wygląda to, jakby mnie pani podejrzewała, że się zawodowo zajmuję uwodzeniem, czy bałamuceniem kobiet? Coś w tem rodzaju... O, to się pani myli i to grubo — przed chwilą przecież mówiłem, że jestem z gruntu uczciwy, a uwodzenie kobiety uważam za rzecz niemoralną. Jeżeli myślę często nad tą sprawą, to podobnie myślę i o wielu innych doniosłych problemach, a kwestja stosunku mężczyźny do kobiety jest chyba tak samo ważną jak inne, o których rozmawiamy godzinami. Jeżeli poznam jakąś kobietę i spostrzegę, że ona zaczyna mi okazywać sympatję, to zaraz zapytuję siebie: dlaczego właściwie, a raczej przez co zrobiłeś na niej korzystne wrażenie, na razie bowiem tego nie wiem, gdyż działałem całkiem naturalnie choć może odruchowo. Mężczyzna zaś próżny powie sobie: już ją mam, mam przecież szalone szczęście do kobiet! Analizując siebie dochodzę do zdumiewających wprost rezultatów. Naprzykład tej kobiecie byłem sympatyczny dlatego, że będąc w danej chwili zdenerwowany traktowałem ją, jak to mówią „per nogam“ innej, bo wykryłem w niej odrazu słabą jej stronę, którą troskliwie ukrywa przed wszystkimi, innej znów dlatego, że ją „odrazu zrozumiałem“, a często pociągało znów kobiety to, że ich zrozumieć nie chciałem! Daję pani słowo honoru, że nigdy nie staram się zdobyć sobie względów jakiejkolwiek kobiety i zupełnie jest mi to obojętne. Dziwię się, że mężczyźni używają tu rozmaitych terminów jak odporna, nieprzystępna, łatwa i&nbsp;t.&nbsp;d. Nie istnieją te nazwy dla mnie, bo ja nie żądam nic od kobiet wbrew ich woli, spełniam zawsze tylko to, co kobieta sama chce i zawsze dobrze na tem wychodzę. Proszę pani, mężczyzna pragnący, by go kobiety lubiały i z nim sympatyzowały, musi odczuwać i znać duszę kobiecą, a myli się ten co przypuszcza, że mówiąc do kobiety: ja jestem taki sam jak pani i tak samo to lub<br>
{{tab}}47<br>
{{tab}}owo odczuwam, czyni dobrze, bo kobieta w mężczyźnie szuka przedewszystkiem tego, czego sama nie posiada. Poznać zaś kobiety może dobrze tylko ten, kto przeszedł w życiu wiele zawodów, rozczarowań i bolów, nigdy zaś ten, który cieszył się dotąd łatwemi zdobyczami i nie doznał nigdy poważnego zawodu. Nie przeczę, że są mężczyźni, o których mówimy: ten ma szalone szczęście do kobiet, ale zwykle odnosi się to do mężczyzn, którzy mimo tego, a może dlatego, że nie mają żadnych duchowych do tego podstaw robią chwilowo wrażenie na kobietach, czego jednak one potem nie raz gorzko żałują i nieraz się tego nawet wstydzą. Takie „szczęście do kobiet“ może mieć nawet subjekt w sklepie, pomocnik fryzjerski albo jeździec w cyrku. Szczęście to jest jednak pewnego rodzaju zboczeniem, podrażnieniem kobiety, a nawet tylko pewnego typu kobiet i to tylko w pewnych momentach...<br>
{{tab}}— Więc kogo pan uznaje za pogromcę serc niewieścich?<br>
{{tab}}— Pogromcą serc niewieścich nazywam tego, który zyskuje sobie kobiety nie czemś błachem, ale gromem, którym w nie uderza, genjuszem, nadzwyczajnym czynem, lub też dziwną, tkwiącą w nim magnetyczną siłą. Takich ludzi kobiety mogą prawdziwie pokochać, lecz również dobrze rychło znienawidzić, o tych, co mają tak zwane szczęście do kobiet, rychło zapominają lub też potem drwią z nich sobie, a takich jak ja biednych zato długo lubią i sympatycznie zawsze wspominają.<br>
{{tab}}— Więc jak pan siebie właściwie określa?<br>
{{tab}}— Ja, proszę pani, jestem przedewszystkiem psychologiem, znam, rozumię i odczuwam kobiety. Nazwa „zawodowca“, jak raczyła się pani o mnie wyrazić, nie jest dla mnie stosowna, bo nie jestem na punkcie kobiet ani rzemieślnikiem ani fachowcem, ale jestem... artystą! Niestety muszę panią pożegnać, bo śpieszę<br>
{{tab}}48<br>
{{tab}}a wie pani, gdzie? Zapewne sądząc z pani uśmiechu przypuszcza pani, że idę na jakieś inne spotkanie? Nie, proszę pani, śpieszę do domu, bo zostawiłem tam mego małego ukochanego pieska, a zawsze o tej porze muszę wyjść z nim na spacer.<br>
{{tab}}Pożegnał się grzecznie i odszedł, a ja zostałam zła na siebie, a przedewszystkiem na Zosię, że mnie z tym człowiekiem poznała, bo dziwna rzecz, odtąd często nie chcąc nawet, musiałam o nim myśleć, a także o tem, co mówił, gdyż wszystko to trafiło do mej duszy i poczułam, że mężczyzna ten mnie zrozumiał i dlatego mówił cały czas, jak gdyby czytał w mej duszy. Może być, że się mylę, bo jestem kobietą, a on zdobywcą serc kobiecych...<br>
{{tab}}ZAPACHY A SFERA PŁCIOWA KOBIETY<br>
{{tab}}Zmysł węchu pozostaje w wybitnej łączności ze sferą płciową co potwierdziły badania ostatnich czasów, nic też dziwnego, że perfumerja należy do najdawniejszych środków upiększania się, podobania i pobudzania. Sprawa ta nie tylko znaną była dobrze w starożytności, ale można wprost powiedzieć, że doszła tam ona do doskonałości, do której nam obecnie daleko. Spotykamy o tem wzmianki na każdem kroku. Tak naprzykład wiemy, że Egipcjanie mieli osobne perfumy na włosy, inne znów na skórę, specjalne wonności do ust, a zwłaszcza części płciowych. U Greków nacierano się rozmaitymi olejkami i maściami i nie rozumiano poprostu miłości bez zapachu i kadzideł. Sklepy z kosmetykami i perfumami były jednak w pogardzie, a to właśnie z powodu, że uważano je za lokale kuplerskie. O zapachach w wiekach średnich pisano całe tomy. We Francji wprowadziła rafinadę zapachów<br>
{{tab}}Klęsk: Bolesne strony. 4<br>
{{tab}}49<br>
{{tab}}Katarzyna Medycejska. W XVIII wieku poprostu szalano na tem punkcie.<br>
{{tab}}Markiza de Pompadour wydawała rocznie na perfumy pół miljona lirów, a Wersal zwano: la cour par-fumee. Richelieu musiał mieć ciągle wonie koło siebie, a nawet Napoleon I. skrapiał się wodą kolońską. W Anglji, obecnej ojczyźnie perfum, zaczęto używać perfum dopiero od czasów królowej Elżbiety.<br>
{{tab}}Ciekawą jest rzeczą, że w roku 1770 angielski parlament uchwalił następujące rozporządzenie:<br>
(contracted; show full){{tab}}Karol Ludwig Schleich:<br>
{{tab}}Każdy człowiek może być zdrowym<br>
{{tab}}<br>
{{tab}}DR. M. HODANN<br>
{{tab}}IDEALNE MAŁŻEŃSTWO<br>
{{tab}}Fizjologja i technika<br>
{{tab}}przełożył Dr. Adolf Klęsk<br>
{{tab}}ARS MEDICA<br>