Difference between revisions 403726 and 404243 on plwikisource

[[Indeks:Myśli (Blaise Pascal)]]

DZIAŁ TRZECI.
<center>184.</center>
{{tab}}List1) aby skłonić do poszukiwania Boga.
A potem kazać go szukać u filozofów, pyrrhończyków i dogmatyków, mozolących się nad tym, który ich szuka.
<center>185.</center>
(contracted; show full)
{{tab}}
<center>200.</center>
{{tab}}Wyobraźmy sobie człowieka w więzieniu: nie w>ie czy wydano nań wyrok, ma przed sobą ledwie godzinę czasu, aby się o tem dowiedzieć; w razie gdyby się dowiedział •o wydaniu wyroku, godzina ta wystarcza aby uzyskać jego cofnięcie. Otóż, byłoby przeciw naturze, gdyby obrócił tę godzinę nie na dowiedzenie się czy wyrok wydano, ale na grę w pikietę. Tak więc, nienaturalnem jest, aby człowiek, etc.; jest to dopust ręki Boga. Tak Więc, dowodzi Boga nie
-tylkóo żarliwość tych którzy go szukają, ale i zaślepienie tych którzy go nie szukają.
<center>201.</center>
{{tab}}Wszystkie zarzuty jednych i drugich zwracają się jeno-przeciw nim samym, a nie przeciw religji. — Wszystko co-powiadają bezbożnicy...
<center>202.</center>
{{tab}}Co do tych, którzy odczuwają przykrość iż są bez wiary, widzimy, iż Bóg ich nie oświeca; ale co do innych, widzimy, że Bóg ich zaślepia.
<center>203.</center>
(contracted; show full) b te e r i t a p p e t i t u s tu u s'), W ten sposób ujarzmione namiętności jego są cnotami: sknerstwo, zazdrość, gniew; sam Bóg przypisuje je sobies) i są równie dobrze cnotami jak łagodność, litość, stałość, które są również namiętnościami. Trzeba posługiwać się niemi jak niewolnicami, i, zostawiając im ich pokarm, bronić aby dusza go nie przyjęła; kiedy bowiem namiętności są paniami, stają się przywarą i wówczas one to udzielają duszy swego pokarmu i dusza karmi się nim i zatruwa.
<center>5
03.</center>
{{tab}}Filozofowie uświęcili błędy, strojąc w nie samego Boga : chrześcijanie uświęcili cnoty.
<center>504.</center>
{{tab}}Sprawiedliwy działa wiarą w najdrobniejszych rzeczach; kiedy gani swoje sługi, pragnie ich nawrócenia przez ducha bożego, i prosi Boga aby ich poprawił, i spodziewa się tyleż po Bogu co po swoich przyganach, i prosi Boga aby błogosławił jego kary. I tak samo w innych uczynkach.
<center>505.</center>
{{tab}}Wszystko  slworzone aby ni i stopnie mogą n
stać się nam zabójcze, nawet rzeczy u służyły; jako, w naturze, mury mogą nas zabić, s zabić, jeśli nie idziemy z pomiarkowanlem. Najmniejsze poruszenie oddziaływa na całą naturę; morze całe zmienia się od jednego kamyka"). Tak, w łasce, najmniejszy uczynek wypływa, przez swoje następstwa, na wszystko. Wszystko zatem jest ważne.
W każdym uczynku trzeba zważać, poza uczynkiem, nasz stan obecny, przeszły, przyszły, i stan innych osób na które oddziaływa; i widzieć związki wszystkich tych rzeczy. A wówczas będziemy bardzo powściągliwi');
<center>506.</center>
{{tab}}Oby Bóg nie liczył nam naszych grzechów, to znaczy wszystkich skutków i następstw naszych grzechów, które są
•5 G e n. IV. 7. „lobie będzie przynależeć jego chuć". ») E x o d. XX. 5. ») Knrtezjusz. 4) Skierowane przeciw hiźncj moralności kazuintów.
straszliwe, nawet Y najmniejszych błędów, jeśli się chce śledzić je bez miłosierdzia!
<center>507.</center>
{{tab}}Poruszenia łaski, zatwardziałość serca, okoliczności zewnętrzne1).
<center>508.</center>
{{tab}}Aby zrobić z czlowjeka Świętego, trzeba aby się to stało przez łaskę; kto o tem wątpi, ten nie wie co jest Święty i co jest człowiek.
<center>509.</center>
{{tab}}Filozofowie. — Ładna rzecz, krzyczeć na człowieka który się nie zna, aby szedł sam z siebie do Boga! A dopiero?: rzec to człowiekowi który się zna!
<center>510.</center>
{{tab}}Człowiek nie jest godny Boga, ale nie jest niezdolny stać się go godnym.
jest • niegodnem Boga zespolić się z człowiekiem pełnym nędzy; ale nie jest niegodnem Boga wydobyć go z jego nędzy,
<center>511.</center>
{{tab}}Jeśli chcemy rzec, iż człowiek jest zbyt małą rzeczą aby zasłużyć na obcowanie z Bogiem, trzeba być bardzo wielkim aby o tem sądzić.
<center>512.</center>
{{tab}}Jest ona cala ciałem Chrystusa, w jego gwarze'), ale nie można rzec iż jest całem ciałem Chrystusa, Połączenie dwóch rzeczy bez zmiany nie sprawia aby można było powiedzieć iż jedna staje się drugą: tak dusza łączy się z ciałem, ogień z drzewem, bez zmiany; ale trzeba zmiany, któraby sprawiła, iż postać jednej rzeczy staje się postacią drugiej, jak w połączeniu Słowa z człowiekiem.
(contracted; show full)
Dlaczego Bóg ustanowił modlitwą.
1" Aby udzielić swoim stworzeniom zaszczytu przyczyno-
2° Aby nas pouczyć od kogo mamy cnotę.
3° Aby nam dać zasłużyć inne cnoty przez pracę.')
(Ale, aby utrzymać przywilej, daje modlitwę komu się mu podoba.)
Zarzut : Ale człowiek pomyśli, że ma modlitwę z samego
To niedorzeczne; skoro bowiem, mając wiarę, nie można mieć cnót, w jaki sposób miałoby się wiarę?, czy większe jest oddalenie od niedowiarstwa do wiary, niż od wiary do cnoty?
<center>5
13.</center>
{{tab}}
Zasługa	to dwuznaczne		słowo.	
Meruit	a bere	eden	p to rem.")	
Meruit	a m s a c	ra m	mbra tange	e.")
Digno t	m s a c r	a me	mbratanger	e.«)
Non sum	d i g n u	7)		
Qui man	dicat i	dig	u s.«)	
') Cały ten	ustęp jest	dyskus	ą nad teorjami za	wartemi w pi
smach Kartezjusza	To zna		człowiek nabożny	
awą modlitwę, po	ekąd pr	yczy	ną. sprawcą dob	a które peln,
'l Inne, bo mod			tą; przez prac	ę. przez pracę
modlitwy. ') Olf.	Wielką S	hotę :	Zasłużył na to aby	mieć zbawcę4'
'•) Olf. na Wielki	ątek: „Za	łużył	aa to aby dotyka	się tak iwię
tych członków."	Hymn Vexil		a regis: „Cod	emu dotykać
się tak (Świętych	członków."	') Lu	. VII, 6. „Nie je	tem godzien"
'I I C o r.. XI, 29 „Kto poiywa niegodnie1;.
Dignu s ęst acci pere,')
Hignare me.')
Bóg zobowiązany jest jedynie w miarę swych przyrzeczeń. Przyrzekł użyczyć sprawiedliwości modlitwom"), modlitwą przyrzekł jedynie dzieciom przyrzeczenia.®)
Św. Augustyn powiedział wyraźnie, iż sprawiedliwemu odjęte będą siły. Ale powiedział to przypadkiem ; mogło się bowiem zdarzyć, iż sposobność do tego powiedzenia nie byłaby się nastręczyła. Ale znowuż zasady jego ujawniają, iż, skoro sposobność się nastręczyła, niepodobna mu było nie powiedzieć tego, lub powiedzieć coś przeciwnego. Jest to zatem więcej musieć to powiedzieć przy nadarzonej sposobności, niż powiedzieć skoro się nadarzyła : jedno jest koniecznością, drugie przypadkiem. Obie zaś rzeczy są wszystkiem, czego można żądać.
<center>514.</center>
{{tab}}„Starajcie się o zbawienie swoje z trwogą"6).
Dowody modlitwy: P e t e n t i d a b i t u r6). Zatem jest w naszej mocy prosić. W przeciwieństwie do . . .: niema go, ponieważ niema daru, któryby się modlił o to; skoro bowiem niema zbawienia, a dar jest, niema modlitwy.
Sprawiedliwy nie powinienby już tedy spodziewać się w Bogu, nie powinien bowiem spodziewać się, ale silić się uzyskać to o co prosi.
Osądźmy tedy, iż, skoro człowiek jest dziś nieprawością od czasu pierworodnego grzechu, i że Bóg nie chce, aby tą drogą nie oddalał się od niego, nie oddala się odeń jedynie mocą owego pierwszego działania.
Zatem, tym, którzy się oddalają, brak jest owego pierwszego działania, bez którego człowiek nie oddala się od Boga; a ci, którzy się nie oddalają, posiadają je. Zatem, ci, którzy byli jakiś czas nawiedzeni łaską przez to pierwsze
'j A p o c. IV, 11 „Godzien jest przyjąć". a) Roni IX, 8 „Uznaj mnie za godnego." ») Math. VII, 7. <) Wyrażenie Św. Pawła, Rom., IX, 8: t. zn. wybranym. 1 PhUipp,. II, 22. «) „Proszącemu będzie dane" (Math.. VII, 47).
działanie, przestają się.modlić dla braku tego pierwszego dzia-
Później, Bóg poniechuje pierwszego w lem znaczeniu...
<center>515.</center>
{{tab}}Wybrani nie będą znali swoich cnót, a potępieni ogromu swoich zb'rodni: „Panie, kiedyż widzieliśmy cię iżbyś łaknął, pragnął" etc.?')
<center>516.</center>
{{tab}}Rom., III, 27. „Chwała wykluczona: przez jakie prawo? czynów? nie, przez prawo wiary". — Zatem wiara nie jest w naszej mocy jak czyny prawa, i dano nam ją w inny
<center>517.</center>
{{tab}}Pocieszcie się: nie od siebie powinniście się spodziewać,') ale, przeciwnie, powinniście się spodziewać, nie spodziewając się niczego od siebie.
<center>518.</center>
{{tab}}Wszelkiego stanu ludzie, nawet zgoła męczennicy, winni się lękać, wedle Pisma.
Największą karą czyśca jest niepewność sądu. Deus
<center>519.</center>
{{tab}}Multi crediderunt in eum. Dicebatergo Jesus: .Si manseritis... VERE mei discipuli «ritis, et VERITAS L1BERABIT VOS. — Responde-runt: Semen A bra h a e su m u s, e t n e m i n i s e rv i-mus unquam.4)
Wielka jest różnica między uczniami a prawdziwymi uczniami. Poznaje się ich, mówiąc im, że prawda ich wyzwoli. Jeżeli bowiem odpowiedzą, że są wolni i że w Ich
') Matlh.. XXV, 37 i 44. '') Łaski Jezusa Chrystusa, 'j „Bóg ukryty". (Isaj. XLV. 15). ') „Wielu weń uwierzyło. I rzeki Jezus:
Abrahama i nikomułmy nie służyli". (Joh., VIII. 30.)
PASCAL. MYŚLL DZIAŁ VII. _ 177
mocy jest wyjść z niewoli djabła, są wprawdzie uczniami, ale nie prawdziwymi uczniami.
<center>520.</center>
{{tab}}Prawo nie zniweczyło natury, ale oświeciło ją; łaska nie zniweczyła prawa, ale wprowadziła je w czyn.
Wiara otrzymana przy chrzcie jest źródłem całego życia chrześcijan i nawróconych.
<center>521.</center>
{{tab}}Laska będzie zawsze w świecie — a także natura tak iż jest ona poniekąd naturalna. I tak, zawsze bądą na nim pelagjanie, i zawsze katolicy, i zawsze walka; ponieważ pierwsze narodziny czynią jednych, a laska drugich narodzin czyni drugich.
<center>522.</center>
{{tab}}Prawo zniewalało do tego, czego nie dawało. Laska daje to, do czego zniewala.
<center>523.</center>
{{tab}}Cala wiara polega na Chrystusie i na Adamie, a cała moralność na pożądliwości i lasce.
<center>524.</center>
{{tab}}Niema nauki bardziej pożytecznej człowiekowi niż ta oto, która poucza go o jego podwójnej zdolności otrzymywania i tracenia łaski, z przyczyny podwójnego niebezpieczeństwa na które jest wciąż narażony: rozpaczy lub pychy.
<center>525.</center>
{{tab}}Filozofowie nie zalecali uczuć odpowiadających tym dwom stanom.
Wzbudzali poczucia czystej wielkości, a to nie jest stan człowieka.
Wzbudzali poczucia czystego poniżenia, a to nie jest stan człowieka.
Trzeba poczucia poniżenia, nie z natury, lecz z pokuty; ' nie aby w niem pozostać, ale aby iść ku wielkości. Trzeba poczucia wielkości, nie z zasługi ale z laski, i po przejściu przez poniżenie.
<center>526.</center>
{{tab}}Nędza pcha do rozpaczy, duma do zarozumienia. Wcielenie ukazuje człowiekowi wielkość jego nędzy, przez wielkość lekarstwa jakiego było trzeba.
<center>527.</center>
{{tab}}Znajomość Boga bez znajomości własnej nędzy rodzi pychę. Znajomość własnej nędzy bez znajomości Boga rodzi rozpacz. Znajomość Jezusa Chrystusa stanowi pośrodek, ponieważ w niej znajdujemy i Boga i swoją nędzę.
<center>528.</center>
{{tab}}Jezus Chrystus jest to Bóg, do którego zbliżamy się bez pychy, i przed którym uniżamy się bez rozpaczy.
<center>529.</center>
{{tab}}... Nie uniżenie, któreby nas czyniło niezdolnymi do dobrego, ani też świętość wolna od zła.
<center>530.</center>
{{tab}}Powiadał mi raz ktoś, iż doznaje wielkiej radości i ufności, wstając od spowiedzi. Inny powiadał mi, iż czuje wówczas lęk. Pomyślałem na to, iż z tych dwóch uczyniłoby się jednego sprawiedliwego, i że każdy z nich chybia w tem iż nie staje mu uczucia tego drugiego. Toż samo zdarza się często i w innych rzeczach.
<center>531.</center>
{{tab}}Ten, kto zna wolę swego pana, będzie srożej karany, z przyczyny siły, jaką mu daje ta świadomość. Qui j u s -tus est, justifie etur ad hue1), z przyczyny mocy Jaką mu daje sprawiedliwość. Od tego, który więcej otrzymał, będą więcej żądać z przyczyny siły jaką ma w tej pomocy.
<center>532.</center>
{{tab}}Pismo dostarczyło ustępów dla pocieszenia wszystkich stanów, i dla obudzenia lęku we wszystkich stanach.
Natura uczyniła pono toż samo przez swoje dwie nieskończoności, przyrodzone i moralne; zawsze bowiem bę-
') A poc.Ł XXII. 11. „Kto jest sprawiedliwy, niech się jeszcze
dziemy mieli górę i dól, bardziej i mniej zdatnych, bardziej wyniosłych i bardziej nędznych, dla poniżenia naszej pychy, i podniesienia naszej ohydy.
<center>533.</center>
{{tab}}Comminatum cor, św. Paweł, oto charakter chrześcijański. Alba cię m i a nowa la, nie znam cię już,1) Corneille, oto charakter nieludzki. Charakter ludzki jest zgoła przeciwny.
<center>534.</center>
{{tab}}Istnieją tylko dwa rodzaje ludzi : jedni sprawiedliwi, uważający się za grzeszników; drudzy grzesznicy, uważający się za sprawiedliwych.
<center>535.</center>
{{tab}}Powinniśmy być bardzo wdzięczni tym, którzy nas ostrzegają o przywarach, upokarzają nas bowiem; pouczają, iż staliśmy się pł-zedmiotem Wzgardy, nie przeszkadzając iż możemy popaść W to samo na przyszłość, ile że mamy na to dosyć innych wad. Skłaniają do ćwiczeń poprawczych ł wyzbycia się jakiejś przywary.
<center>536.</center>
{{tab}}Człowiek jest taki, iż, skoro mu będziemy powtarzali że jest głupcem, uwierzy W to ; jeżeli będzie to wmawia! samemu sobie, też uwierzy. Albowiem człowiek prowadzi sam w sobie wewnętrzną rozmowę, którą należy dobrze pokierować : Cor rumpunt bon o s mores c o 11 o q u i a p r a -va.2) Trzeba, ile tylko można, zachowywać milczenie, i rozmawiać jedynie o Bogu, o którym wiemy że jest prawdą; i w ten sposób wpaja się ją samemu sobie.
<center>537.</center>
{{tab}}Chrystjanizm jest dziwny. Nakazuje człowiekowi uznać, że jest- szpetny a nawet ohydny; i nakazuje chcieć mu być podobnym Bogu. Bez tej przeciwwagi, wywyższenie to uczyniłoby go szkaradnie próżnym, lub też poniżenie to uczyniłoby go straszliwie plugawym.
') Corneille, H o r a c c . II, 3. =) I C o r.. XV, 33 [cytat 7. Me-nandra: ,Złe rozmowy psuju dobre obyczaje".
<center>538.</center>
{{tab}}Jak mało dumy budzi w chrześcijaninie wiara, iż jest zespolony z Bogiem ! z jak malem obrzydzeniem przyrównywa się robakom ziemnym!
Piękny sposób przyjmowania życia i śmierci, dobra i zła !
<center>539.</center>
{{tab}}Jaka różnica między żołnierzem a kartuzem') na punkcie posłuszeństwa? są bowiem jednako posłuszni i zależni, i w jednako uciążliwych ćwiczeniach. Ale żołnierz spodziewa się zawsze zostać panem, a nie zostaje nim nigdy (wodzowie bowiem i książęta nawet są zawsze niewolnikami i zależnymi); ale spodziewa się zawsze i pracuje wciąż, aby to osiągnąć; podczas gdy kartuz czyni ślub, iż będzie zawsze jeno podległym. Tak więc nie różnią się w wiekuistej niewoli, jaką obaj znoszą zawsze, ale w nadziei, którą jeden ma zawsze, a drugi nigdy.
<center>540.</center>
{{tab}}Nadzieja posiadania prawdziwego dobra, jaką mają chrześcijanie, zmieszana jest z prawdziwą radością zarówno jak z obawą ; nie są jak ludzie, którzyby się spodziewali kró- . lestwa, nie posiadając zeń nic, jako poddani ; ale spodziewają się świętości, wyzwolenia od grzechu, i mają już w sobie coś 7. tego.
<center>541.</center>
{{tab}}Nikt nie jest tak szczęśliwy jak prawdziwy chrześcijanin, ani tak rozsądny, cnotliwy, miły.
<center>542.</center>
{{tab}}Jedynie religja chrześcijańska czyni człowieka wraz m i -lym i szczęśliwym. Człowiek światowy nie może być wraz miłym i szczęśliwym.1).
<center>543.</center>
{{tab}}Przedmowa. — Metafizyczne dowody Boga są tak oddalone od rozumowania ludzi, i tak zawiłe, że mało do nas
') Kartuz jest tu typem religijnego człowieka. ») Gdy*, aby być miłym, trzeba poświęcać siebie drugim; aby być szczęśliwym, drugich
trafiają ; a gdyby nawet zdały się dla niektórych, zdałyby się tylko przez tę chwilę, przez którą mają przed oczyma ten dowód; w godzinę później lękają się iż się omylili.
Q uo d curiositate cognoverunt, superbia
Oto wynik znajomości Boga zdobytej bez Jezusa Chrystusa, mianowicie, iż się obcuje bez pośrednika z Bogiem, którego poznało się bez pośrednika. Przeciwnie ci, którzy poznali Boga przez pośrednika, znajij swoją nędzę.
<center>544.</center>
{{tab}}Bóg chrześcijan, to Bóg, który daje uczuć duszy, że jest jej jedynem dobrem; że cały jej spoczynek jest w nim i że nie znajdzie radości w czem innem jak tylko w kochaniu go. Równocześnie każe jej brzydzić się przeszkodami, które ją powstrzymują i bronią kochać Boga wszystkiemi silami. Miłość własna i pożądliwość, które ją zatrzymują, są jej nieznośne. ÓW to Bóg dal jej uczuć, iż posiada w sobie ten osad miłości własnej, który ją gubi, i że 011 jeden może ją uleczyć.
<center>545.</center>
{{tab}}Jezus Chrystus uczynił nie co innego, jak tylko pouczył ludzi że kochają samych siebie, że są niewolnicy, ślepi, chorzy, nieszczęśliwi i grzeszni; że trzeba aby ich wyzwolił, oświecił, uświęcił i uleczył; iż osiągną to, nienawidząc samych siebie i idąc za nim przez nędzę i śmierć krzyżową.
<center>546.</center>
{{tab}}Bez Jezusa Chrystusa trzeba być człowiekowi w grzechu i w nędzy; z Jezusem Chrystusem człowiek jest wolny od grzechu i nędzy. W nim cala nasza cnota i cala szczęśliwość. Poza nim jeno grzech, nędza, błąd, ciemności, śmierć, rozpacz.
<center>547.</center>
{{tab}}Bóg przez Jezusa Chrystusa. Znamy Boga jedynie przez Chrystusa. Bez tego Pośrednika, nie istnieje
'j „Co przez ciekawość poznali, przez pychę utracili", reminis-
żadne obcowanie z Bogiem; przez Chrystusa znamy Boga. Wszyscy ci, którzy silili się poznać Boga i dowieść go bez Chrystusa, znaleźli jeno bezsilne dowody. Zasię aby dowieść Chrystusa, mamy proroctwa, będące pewnym i namacalnym dowodem. I skoro te proroctwa się spełniły i wynik dowiódł ich prawdziwości, zawierają one pewnośC tych prawd1), a tem samem dowód boskości Jezusa Chrystusa. W nim tedy i przez niego znamy Boga. Poza tem, i bez Pisma, bez grzechu pierworodnego, bez koniecznego Pośrednika zapowiedzianego i przybyłego, nie można bezwarunkowo dowieść Boga, ani też uczyć prawdziwej nauki i prawdziwej moralności. Ale przez Chrystusa i w Chrystusie możemy dowieść Boga, i głosić 'moralność i naukę. Chrystus jest tedy prawdziwym Bogiem ludzi.
Ale równocześnie poznajemy naszą nędzę, ten Bóg bowiem jest nie czem innem niż Ratownikiem naszej nędzy. Tak więc; nie możemy dobrze poznać Boga inaczej, niż poznając swoje nieprawości.
To też, ci, którzy znali Boga nie znając swojej nędzy, nie uwielbili Boga, ale siebie przezeń uwielbili. Quia non cognovit per sapientiam, placuit Deo per stuli itiam p ra e d i c a t i o n i s sal vos facere2).
<center>548.</center>
{{tab}}Nie tylko nie znamy Boga inaczej niż przez Chrystusa, ale i siebie samych znamy jedynie przez Chrystusa; znamy życie i śmierć jedynie przez Chrystusa. Poza Chrystusem, nie wiemy ani co to nasze życie, ani śmierć, ani Bóg, ani my
Tak więc, bez Pisma, które ma za jedyny przedmiot Chrystusa, nie znamy nic i widzimy jedynie ciemności i pomieszanie w naturze Boga i we własnej naturze.
') Grzechu pierworodnego i odkupienia. !]lCo r., I, 21, „Ponieważ ludzie nie poznali Boga przez mądrość, spodobało się Bogu niedorzecznością proroctwa zbawić (tych którzy uwierzą)".
<center>549.</center>
{{tab}}Nie tylko niemożliwem, ale bezcelowem jest znać Boga bez Chrystusa. Nie oddalili się odeń, ale przybliżyli ; nie uniżyli się, ale...
Quo q u i s q u a m optimus est, pessimus, si hoc ipsum, quod optimus est, adscribat sibi.1)
<center>550.</center>
{{tab}}Kocham ubóstwo, ponieważ Jezus Chrystus je kochał. Kocham dostatki, ponieważ dają sposób wspomożenia nieszczęśliwych. Dochowuję wiary wszystkim, nie piacę ziem tym którzy mnie źle czynią, ale życzę im stanu podobnego mojemu, w którym nie doświadcza się złego ani dobrego ze strony ludzi. Staram się być sprawiedliwym, prawdomównym, szczerym i wiernym wobec wszystkich; żywię tkliwość serca dla tych z którymi Bóg zespoli! mnie ściślej ; i, czy to jestem sam, czy na widoku ludzi, mam we wszystkich czynnościach przed oczyma Boga, który ma je sądzić i któremu je wszystkie poświęciłem.
Oto jakie • są moje uczucia, i codziennie błogosławię Odkupiciela, który je we mnie włożył, i który, z człowieka pełnego słabości, nędzy i pożądliwości, pychy i ambicji, uczynił człowieka wolnego od wszystkich tycli błędów silą swojej łaski; jej to należy się wszystka chwała, ile że sam z siebie mam jeno nędzę i grzech.
<center>551.</center>
{{tab}}Dignior plagis quam osculis non timeo
<center>552.</center>
{{tab}}
<center>553.</center>
{{tab}}Grób Jezusa Chrystusa. — Chrystus był na krzyżu zmarły ale widzialny. W grobie jest zmarły i ukryty.
Chrystus pogrzebion jest przez samych świętych.
Chrystus nie uczynił w grobie żadnych cudów.
Jedynie święci wchodzą tam.
Tam to Jezus Chrystus czerpie nowe życie, a nie na krzyżu.
'j „Przez co ktoś jest najlepszym, staie się najgorszym, jeżeli to że jest najlepszym przypisuje sobie. »( „Choć bardziej godny plag
Jest to ostatnia tajemnica Męki i Odkupienia.
(contracted; show full)
Ale on uleczył się sarn, i tem bardziej uleczy mnie.
Trzeba dodać moje rany do jego ran, i przyłączyć się do niego, a on mnie zbawi zbawiając siebie. Ale nie trzeba mnożyć ich na przyszłość.
1 u m3). Cały świat bawi się w Boga, wyrokując: To jest dobre lub zle; zbytnio -się trapiąc lub weseląc wypadkami.
Czynić małe rzeczy jak wielkie, z przyczyny majestatu Chrystusa który je czyni w nas, i żyje naszem życiem; a wielkie jak mile i łatwe, z przyczyny swojej wszechmocy.
<center>5
54.</center>
{{tab}}Zdaje mi się, że Jezus Chrystus daje po zmartwychwstaniu dotykać tylko swoich ran: Noli me tangere4). Trzeba się nam zespalać jeno z jego cierpieniami..'
Dał siebie, jako śmiertelny, ku pożywaniu w czasie Wieczerzy, jako zmartwychwstały uczniom z Emaus, jako wniebowzięty caletfui Kościołowi.
') „...jak nieczysty bioto". 2) II Cor. V, 21. ') Gen., IU, 5: .Będziecie jako Bóg. świadomi dobrego i złego". 4) „Nie tykaj mnie" Joan.. XX.. 17.
<center>555.</center>
{{tab}}Nie porównywaj się do innych, ale do mnie. Jeśli mnie nie znajdziesz w tych do których się porównywasz, porównywasz się do kogoś ohydnego. Jeśli mnie znajdziesz, porównaj się. Ale co będziesz porównywał? czy siebie, czy mnie w tobie ? Jeżeli siebie, jest to ktoś ohydny. Jeżeli mnie, porównywasz mnie ze mną. Owo jestem Bogiem we wszystkiem.
Mówię do ciebie i wspieram cię często radą, ponieważ twój przewodnik nie może mówić do ciebie ; nie chcę bowiem, aby ci zbywało przewodnika.
I być może czynię to na jego prośby, i w ten sposób on prowadzi cię, mimo że ty tego nie widzisz. Nie szukałbyś mnie, gdybyś mnie nie posiadał.
Nie lękaj się tedy.
DZIAŁ ÓSMY.
<center>556.</center>
{{tab}}.. . Blużnią temu czego nie znają. Religja chrześcijańska polega na dwóch punktach1); zarówno ważnem jest ludziom znać je, i zarówno niebezpiecznem nie znać ich; i zarówno jest rzeczą miłosierdzia bożego, iż daio znaki obu.
(contracted; show full)
Tak Więc, oba dowody skażenia i odkupienia czerpiemy z niedowiarków, którzy żyją W obojętności dla religji, i z ży-•dów, którzy są jej nieubłaganymi wrogami.
<center>560 bis.</center>
{{tab}}Tak więc, cały wszechświat uczy człowieka albo że jest skażony, albo że jest odkupiony; wszystko 11111 powiada o jego wielkości lub nędzy. Opuszczenie od Boga objawia się W poganach, opieka Boga w żydach.
<center>5
61.</center>
{{tab}}Dwa są sposoby dowodzenia prawd naszej religji : jeden silą rozumowania, drugi powagą mówiącego.
Ludzie nie posługują się tym ostatnim lecz pierwszym; nie mówią: trzeba wierzyć, Pismo bowiem, które to mówi, jest boskie — ; alé powiadają, iż trzeba wierzyć dla takiej a takiej racji, co stanowi słaby argument, ile że rozum da się nagiąć do wszystkiego.1)
<center>562.</center>
{{tab}}Niema na ziemi nic, coby nie ujawniało albo nędzy •człowieka albo miłosierdzia Boga; albo niemocy człowieka bez Boga, albo potęgi człowieka z Bogiem.
<center>563.</center>
{{tab}}Będzie to jedną z rozpaczy potępionych, widzieć się pognębionymi przez własny rozum, którym silili się pognę-ibić religję chrześcijańską.
<center>564.</center>
{{tab}}Proroctwa, cudy nawet i dowody naszej religji nie są tego rodzaju, aby można było powiedzieć, iż są bezwarunkowo przekonywujące; ale są zarazem przekonywujące w tej mierze, iż nie można powiedzieć, że byłoby bezrozumnem im wierzyć.
') Zdaje się. że Pascal ma tu na myśli Kartczjusza i jej!» próby -dowiedzenia Boga i duszy rozumowaniem.
Tak więc, jest oczywistość i ciemność, aby oświecić jednych a zamroczyć drugich. Ale oczywistość jest taka, iż przewyższa, lub„.co najmniej wyrównywa oczywistość rzeczy przeciwnej: nie rozum tedy może nas skłonić aby nie iść za nią; może to być jeno pożądliwość i złośliwość serca. Tym sposobem jest dosyć oczywistości aby potępić, a nie dosyć aby przekonać; iżby się ujawniło, iż w tych, którzy za nią idą, łaska to, nie rozum, każe im iść za nią, w tych zaś którzy uciekają przed nią, pożądliwość to, nie rozum, każe uciekać
Vert discipuli, vere I s r a e I i t a , v e r e II-beri, vere cibus.')
<center>565.</center>
{{tab}}Uznajcie tedy prawdę religji w satnejże ciemności religji, w tej odrobinie świafła jaką mamy o niej, w obojętności poznania jej w jakiej żyjemy.
<center>566.</center>
{{tab}}Nie pojmujemy w żadnej mierze dziel Boga, jeśli nie przyjmiemy za zasadę, że chciał zaślepić jednych, a oświecić drugich.
<center>567.</center>
{{tab}}Dwie sprzeczne racje. Trzeba od tego zacząć: bez tego nie rozumiemy nic, i wszystko jest herezją; a nawet, na końcu każdej prawdy, trzeba dodać, iż pamiętamy o prawdzie przeciwnej.
<center>568.</center>
{{tab}}
<center>569.</center>
{{tab}}Zarzut. — Najwidoczniej Pismo św. pełne rzeczy niepodyktowanych przez Ducha św. — O d p o w i e d ź : Nie szkodzą tedy zgoła wierze. — Zarzut. Ale Kościół orzekł, że wszystko jest z Ducha św. — Odpowiedź. Odpowiem dwie rzeczy: najpierw, iż Kościół nigdy tego nie orzekał; powtóre, iż, gdyby byl orzekł, dałoby się tego bronić.
Wiele jest umysłów opacznych.
Dionizy posiadł miłość, był zdolny...2) '
') Jonnn, VIII, 31; I. 47; VIII, 36; IV, 56, „Prawdziwie uczniowie, prawdziwi» Izraelczyk, prawdziwie wolni, prawdziwy pokarm". ') Komcntatorowie przypuszczają, iż notatka ta ma na myśli Dibnizego Arcopagitę. który byl zdolny pojąć św. Pawia i nawrócił się. (A c t. A po st., XVII. 34.)
A proroctwa przytoczone w Ewangelji, czy sa.dzicie, iż przytoczone są poto, aby was skłonić do wiary? Nie, poto aby was oddalić od wiary.
Kanoniczne. ..... Heretycy, na początku Kościoła,
służą do dowiedzenia prawd kanonicznych.
<center>570.</center>
{{tab}}Trzeba pomieścić w rozdziale Podstawy1) to co jest w rozdziale o Znakach, dotyczącego przyczyny figur: czemu przepowiedziano pierwsze przyjście Jezusa Chrystusa; czemu przepowiedziano je ciemno co do sposobu.
<center>571.</center>
{{tab}}Racja dlaczego Figury. — Mieli przemawiać do ludu cielesnego i uczynić go piastunem zakonu duchowego ; iżby uwierzono w Mesjasza, trzeba było aby istniały poprzedzające go proroctwa, aby zwiastowali je ludzie niepodejrzani, ludzie nadzwyczajnej pobożności, gorliwości i wiary, i znani z tego całej ziemi.	>
(contracted; show full)i, cieleśnicy • zaś rozumieli Babilończyków: tak więc, to wyrażenie było ciemne jedynie dla niesprawiedliwych. 1 oto co powiada Jezajasz : Signa I e g e in i n e i e c t i s m e i s ,2) i że Chrystus będzie kamieniem zgorszenia.11) Ale „Błogosławieni ci, którzy się nim nie zgorszą!"4) Ozjasz, u 11./') powiada wyraźnie: „Gdzie jest mędrzec? usłyszy to co powiadam. Sprawiedliwi usłyszą: drogi Boga bowiem proste są; sprawiedliwi będą iść niemi, zasię złośliwi będą się potykali."
<center>5
72.</center>
{{tab}}
<center>573.</center>
{{tab}}Hipoteza apostolów-szalbierzy.")
Czas jasno, sposób ciemno.')
Pięć dowodów obrazowych. i() i i rsoo — Prorocy. \ 400 — Rozprószeni.») 575.
Zaślepienie — Pisma św. — Pismo, powiadają Żydzi, mówi, iż nie wiadomo skąd przyjdzie Chrystus, joh., VII, 27 — i XII, 54. Pismo powiada, że Chrystus trwa wiecznie a ten powiada, że umrze.
miłość Boga wolna od wszelkie i myśli ziemskiej. -) ,lz.. VIII. 16: „Zapieczętuj zakon między uczniami moimi" ») Ibid., 14. 4l M»Uh.. XI. 6. ') XIV, 10. •) Por. Iragm. 801. ;) Czas przyjścia przepowiedziany jest jasno, sposób pod przenośnią. ») Rozwinięcie tego we
2000
To też, powiada ŚW. Jan,1) nie uwierzyli, minio że uczynił tyle cudów, iżby się spełniło słowo Jezajasza : Oślepli ich, etc.
<center>574.</center>
{{tab}}Wielkość. — Religja jest rzeczą tak wielką, iż slusznem jest, aby ci, którzyby nie chcieli zadać sobie trudu szukania jej jeżeli jest ciemną, byli jej pozbawieni. Nacóż się tedy skarżą, skoro jest taka, aby ją można było znaleźć szukając?
<center>575.</center>
{{tab}}Wszystko obraca się dobrze dla wybranych, nawet niejasności Pisma; czczą je bowiem, z przyczyny jasności niebieskich. A wszystko obraca się na zle dla Innych, nawet jasności; bluźnią im bowiem z przyczyny ciemności, których" nie rozumieją.
<center>576.</center>
{{tab}}Ogólne postępowanie świata wobec Kościoła; Bóg chcący oślepić i oświecić. — Skoro wypadki dowiodły boskości tych proroctw, trzeba tedy uwierzyć w resztę; i przez to widzimy taki porządek świata: gdy zaczęto zapominać o cudzie stworzenia świata i potopu, Bóg zsyła prawo i cuda Mojżeszowe, proroków którzy prorokują rzeczy poszczególne ; aby zaś przygotować trwały cud, gotuje proroctwa i spełnienie; ale, ponieważ proroctwa mogą być podejrzane, chce sprawić aby były niepodejrzane, etc.
<center>577.</center>
{{tab}}Bóg posłużył się zaślepieniem tego ludu dla dobra wybranych.
<center>578.</center>
{{tab}}Jest dość jasności aby oświecić wybranych, i dość ciemności aby ich upokorzyć. Jest dosyć ciemności aby zamroczyć potępionych, a dosyć jasności aby ich potępić i odjąć im wszelką wymówkę. (Św. Augustyn, Montaigne Scbond.2)
Genealogja Jezusa Chrystusa w Starym Testamencie zamieszana jest między tyle innych bezużytecznych, iż nie można
') XII, 37—40. 3) Św. Augustyn w Ajjologii Scbondo przez Mon-

jej odróżnić, (idyby Mojżesz prowadził rejestr jedynie przodków Chrystusa, byłoby to zbyt widoczne. Gdyby nie zaznaczył genealogji Chrystusa, nie byłoby dosyć widoczne. Ale, ostatecznie, kto przyjrzy się bliżej, widzi genealogię Chrystusa wyraźnie zaznaczoną w księgach Tamar, Rut, etc.1)
Ci, którzy nakazywali te ofiary, znali ich bezużyteczność; ci, którzy głosili ich bezużyteczność, dopełniali ich wszelako.
Gdyby Bóg pozwolił tylko jedną religję, byłaby ona zbyt łatwa do poznania; ale, skoro przyjrzeć się bliżej, można snadnie rozróżnić prawdę w tem zamieszaniu.
Zasada: Mojżesz był to rozumny człowiek. Jeżeli tedy powodował się swoim rozumem, nie powiadał jasno nic, coby było wprost przeciw rozumowi.
Tak Więc, wszystkie bardzo wyraźne słabości 'są silą. Przykład : dwie genealogje św. Mateusza i św. Łukasza. Cóż jaśniejszego, że tego nie uczyniono w porozumieniu?
<center>579.</center>
{{tab}}Bóg (i apostołowie) przewidując iż nasiona pychy zrodzą herezję, i nie chcąc im dać okazji poczęcia się ze ścisłych terminów, pomieścił w Piśmie i w modlitwach Kościoła sprzeczne słowa i zdania, iżby wydały zczasem owoc.
Tak samo w nauce moralnej zawarł miłość, która wydaje owoce przeciw pożądliwości.
<center>580.</center>
{{tab}}Natura posiada doskonałości, dla okazania że jest obrazem Boga; i błędy, dla okazania że jest tylko jego obrazem.
<center>581.</center>
{{tab}}Bóg raczej chce nastroić wolę niż umysł. Doskonała jasność posłużyłaby umysłowi a zaszkodziła woli. Poniżyć pychę.
<center>582.</center>
{{tab}}Robimy sobie bożyszcze z samej prawdy; prawda bowiem poza miłością') nie jest Bogiem, jest jego obrazem
'j Gen., XXXVIII, 29'i R u th.. IV.. 17-22. Por. fragm. 743. *) Charité,
i bałwanem, którego nie trzeba kochać ani ubóstwiać; a tem-mniej nie trzeba kochać ani ubóstwiać jej przeciwieństwa, to znaczy kłamstwa.
Mogę, kochać zupełną ciemność; ale, jeśli Bóg zanurzy mnie wstanie pół-ciemności, to trochę ciemności, które w niej jest, mierzi mnie, i, ponieważ nie widzę w niej zalet zupełnej ciemności, nie podoba mi się to. Jest to błąd, i znak iż czynię sobie bożyszcze z ciemności, odrębnej od zakonu Boga. Owo trzeba ubóstwiać tylko jego zakon.
<center>583.</center>
{{tab}}Charlaki1) są to ludzie, którzy znają prawdę, ale podtrzymują ją tylko o tyle, o ile schodzi się z ich interesem;, ale poza tem poniechują jej.
<center>584.</center>
{{tab}}Świat istnieje dla praktykowania miłości i sądu, nie tak jak gdyby ludzie na nim wyszli dopiero co z rąk Boga, ale jakoby nieprzyjaciele Boga, którym dał, w lasce swojej, dość światła aby wrócili, jeśli chcą go szukać i iść za nim, ale też aby ich ukarać2), jeśli nie zechcą szukać go lub pójść za nim.
<center>585.</center>
{{tab}}Iż Bóg chciał się ukryć. — Gdyby istniała tylko jedna religja, Bóg byłby w niej bardzo oczywisty. Gdyby męczennicy istnieli tylko W naszej religji, również.-
Skoro Bóg tak się ukrył, wszelka religja, która nie powiada że Bóg jest ukryty, nie jest prawdziwa; a wszelka religja, która nie podaje tego przyczyny, nie jest pouczająca1). Nasza religja czyni to wszystko. Vere tu es Deus a b s c o n d i t u s.ł)
<center>586.</center>
{{tab}}Gdyby nie było ciemności, człowiek nie czułby swego skażenia; gdyby nie istniało światło, człowiek nie spodzie-
') Wé fragmencie tym. pisanym obcą ręką. znajduje się w tem miejscu słowo malingres, co do którego niema zupełnej zgodności, tak co do jego odczytania jak i rozumienia. 'J Dom.: ...ale te*. dość światła, aby ich ukarać, etc. ») Tą przyczyną jesl. i* ludzie stali się niegodnymi Boga. ') Is.. XLV. 15: „Zaiste, tyś jest Bóg ukryty".
wałby się lekarstwa. Tak Więc, nie tylko sprawiedliwem, ale użytecznem jest dla nas, aby Bóg byl w części ukryty, a W części jartny, skoro jest jednako niebezpiecznem dla człowieka znać Boga nie znając swej nędzy, i znać swą nędzę nie znając Boga.
<center>587.</center>
{{tab}}Ta religja tak bogata w cuda, świętych, pobożnych, nieskazitelnych, uczonych i wielkich świadków; męczenników: królów (Dawid) panujących ; Izajasz książę krwi — tak bogata W naukę, roztoczywszy wszystkie swoje cuda i całą mądrość, odrzuca to wszystko i powiada że niema mądrości ani znaków, ale krzyż i szaleństwo.1)
Ci bowiem, którzy przez te znaki i mądrość zyskali waszą wiarę i dowiedli wam swego posłannictwa, oświadczają wam, iż to wszystko w niczem nie może nas odmienić, ani uczynić zdolnymi do poznania i kochania Boga, jedynie cnota szaleństwa krzyża, bez mądrości i znaków; a bynajmniej nie znaki bez tej cnoty. Tak więc, nasza religja jest szalona, zważywszy jej istotną przyczynę, a mądra, zważywszy mądrość która do niej przygotowuje.
<center>588.</center>
{{tab}}Nasza religja jest mądra i szalona. Mądra, ponieważ jest najbardziej uczona, i najbardziej zaopatrzona w cudy, proroctwa, etc. Szalona, ponieważ nie to wszystko sprawia iż ją wyznajemy; jest to wprawdzie przyczyną potępienia tych którzy jej nie wyznają, ale nie wiary tych którzy ją wyznają. Wierzyć, każe im jeno krzyż, ne évacua ta sit crux1). I tak, św. Paweł, który przyszedł w mądrości i znakach, powiada, jż nie przyszedł ani w mądrości ani w znakach : ponieważ przybywał aby nawracać. Ale ci, którzy przychodzą jeno aby przekonywać, mogą powiedzieć, iż przychodzą w mądrości i znakach.
<center>588 bis.</center>
{{tab}}Sprzeczności. Nieskończona mądrość i szaleństwo religji.
Św. Paweł, I, Cor., I, 18. ») I, Cor., 17: „Iżby krzyż się nie

DZIAŁ DZIEWIĄTY.
<center>589.</center>
{{tab}}
jedyna. — Tak dalece nie jest to argumentem przeciw jej prawdziwości, iż, odwrotnie, to właśnie wskazuje że jest prawdziwą').
<center>590.</center>
{{tab}}W sprawach religji trzeba być szczerym: prawdziwi poganie, prawdziwi żydzi, prawdziwi chrześcijanie.
<center>591.</center>
{{tab}}
Nieświadomość Boga.2)
Falszywość innych religi j. - Nie mają świadków; ci3) mają. Bóg wyzywa inne religje, aby pokazały takie znaki: Izajasz, XLIII, 9, XLIV, 8.
<center>592.</center>
{{tab}}H i s t o t j a Chi nł). — Wierzą jedynie historjom; których świadkowie daliby sią wymordować.
(Który z dwu jest wiarygodniejszy, Mojżesz czy Chiny?)
Ńie chodzi o to, aby to widzieć zgrubsza; powiadam ^yain, jest tu dość1) nato, aby oślepić i aby oświecić.
Tem jednem słowem burzę wszystkie wasze rozumowania. „Ale Chiny zaciemniają", powiadacie: a ja powiadam: Chiny zaciemniają, ale można w tem znaleźć jasność; szu-
Tak więc, wszystko co powiadacie działa dla jednego celu, a zgoła nie przeciw drugiemu. Zatem wspomaga, a nie szkodzi.
Trzeba tedy widzieć to w szczególe; trzeba wyłożyć karty na stół.
<center>593.</center>
{{tab}}Przeciw historji Chin. — Historycy Meksyku'), pięć słońc, z których ostatnie ma ledwie ośmset lat.
Różnica księgi otrzymanej od ludu, a takiej która kształtuje lud.
<center>594.</center>
{{tab}}Mahomet, bez powagi3). Musiałyby tedy jego racje być bardzo potężne, skoro mają tylko Własną silę.
Cóż tedy powiada? iż trzeba mu wierzyć.
<center>595.</center>
{{tab}}Psalmy śpiewane po całej ziemi.
Kto daje świadectwo Mahometowi? On sam. Jezus Chrystus chce aby jego świadectwa nie liczono za nic4).
Właściwość świadków sprawia, iż trzeba aby byli wszędzie i zawsze, a on, nędzny, jest sam.
<center>596.</center>
{{tab}}Przeciw Mahometowi. — Ewangelja św. Mateusza nie mniej jest św. Mateusza, niż alkoran Mahometa, cytuje ją bowiem wielu autorów z wieku na wiek; nawet wro. gowie, Celzus i Porfiry, nigdy nie zadali jej kłamu.
Alkoran powiada, że św. Mateusz był to zacny człowiek. Zatem, Mahomet sam byl fałszywym prorokiem, albo nazy-
1) W Piśmie św. -'j Aluija do Montaigne1!.. III, 6. ') Bez powagi proroctw. 4) Joann. V, 31.
wając zacnymi ludźmi szalbierzy, albo nie godząc się z tem, co powiadają o Chrystusie.
<center>597.</center>
{{tab}}Nie żądam, aby sądzono Mahometa z tego co w nim jest ciemne, i co można przedstawić jako sens tajemniczy, ale z tego, co w nim jest jasne, jak jego raj, i t. p.; w tem właśnie jest śmieszny. I dlatego niesłusznie jest brać jego ciemności za tajemnice, zważywszy iż jego jasności są śmieszne.
Inaczej w Piśmie św. Godzę- się, iż są w niem ciemności równie dziwaczne jak u Mahometa: ale są jasności cudowne, i proroctwa oczywiste i spełnione. Partja nie jest tedy równa. Nie trzeba mieszać i równać rzeczy, które podobne są sobie ciemnością, a nie jasnością która zasługuje aby szanować ciemności.
<center>598.</center>
{{tab}}Różnica między Chrystusem a Mahometem. — Mahomet, nie przepowiedziany; Chrystus przepowiedziany.
Mahomet, zabijając1); Chrystus, dając zabijać swoich.
Mahomet, zabraniając czytać; apostołowie, nakazując czytać.')
(contracted; show full)
<center>6.</center>
{{tab}}Przewagi narodu żydowskiego. — W tem poszukiwaniu, naród żydowski ściąga najpierw moją uwagę mnóstwem cudownych i osobliwych rzeczy, które się w nim objawiają.
Widzę najpierw, iż jest to lud cały złożony z braci : podczas gdy wszystkie inne utworzone są ze skupienia niezliczonej mnogości rodzin, ten, mimo że tak szczególnie obfity, cały wyszedł z jednego człowieka. W ten sposób, skoro wszyscy są tylko jednem ciałem i członkami wzajem jedni
'] T.
  &nbsp;j. żydzi.
drugich, tworzą potężne państwo z jednej rodziny. To jest jedyne w świecie.
Ten ród, lub ten naród, jest najdawniejszym jaki istnieje w pamięci ludzi; to, zda się, ściąga nań osobliwe poważanie, a zwłaszcza w tych oto naszych badaniach: jeżeli Bóg od najdawniejszych czasów udziela! się ludziom, do tych to trzeba się uciec aby poznać tę tradycję.
(contracted; show full)
1	kiedy, po 70 latach, żydzi wrócili do swej ojczyzny, natchnął Ezdrasza, kapłana pokolenia Lewi, iżby przypomniał sobie wszystkie rzecze -nia dawnych proroków, i aby wskrzesił ludowi prawo, które mu dał Mojżesz. (Euzeb, VIII. 14. 15). ,
<center>6.</center>
{{tab}}Chronologia R
 a b i n i z m abinizmu. — (Cytacje stron odnoszą sią do książki P u g i ugio.) Str. 27, R. Hakadosch (rok !j00), autor Misz na, lub prawo ustne, lub drugie prawo.
( jeden Siplira,
Komentarze Miszna I Barâjetot,
(rok 540) I Talmud Hyerosolomitaniim. I Tosiphtot.
Bereschit Rabah, Bar Nachmoni, są to subtelne i mile rozprawki historyczne i teologiczne. Ten sam autor napisał księgi zwane Rabot.
W sto lat po T a I m u d z i almudzie Hierozol. powstał T a I m u almud babiloński, przez R. Ase (440), za powszechną zgodą wszystkich Żydów, którzy obowiązkowo zniewoleni są przestrzegać wszystkiego co w nim jest zawarte. Dodatek R, Ase nazywa się Gem ar a, to znaczy komentarz do Miszna.
Talmud obejmuje wraz M i s "z n.ę i G e m a r ę.
<center>6.</center>
{{tab}}Si nie oznacza obojętności.1) Malachjasz,2) Jezajasz. Is., Si volumus,") etc.
In quactimque di e.4)
<center>6.</center>
(contracted; show full)
<center>6.</center>
{{tab}}Jest to oczywiście lud stworzony jimyślnie aby służył za świadectwo Mesjaszowi (Is. XLIII, 9; XLIV, 8). Przechowuje księgi, kocha je i nie rozumie ich. I wszystko to jest przepowiedziane: iż sądy boże będą im powierzone, ale jak zapieczętowana księga.
') Ibid. XXIX, 14. ') T.. niedokończone rozu
inmowunic ino na. myśli, że prawo, o którcm Bóg mówi musi być inne, ni* to co oni