Difference between revisions 1649570 and 2007595 on tewiki

< previous diff
next diff >
సంగీత వాయిద్యం
{{యాంత్రిక అనువాదం}}
[[సంగీత]] ధ్వనులను ఉత్పత్తి చేయడానికి నిర్మించబడిన లేదా ఉపయోగించే పరికరం '''సంగీత వాయిద్యం''' . సూత్రబద్ధంగా, [[ధ్వని]]ని జనింపచేసే ఏదైనా సంగీత వాయిద్యంగా ఉపయోగపడుతుంది. సంగీత వాయిద్యాల చరిత్ర మానవ సంస్కృతి ప్రారంభంతోనే మొదలవుతుంది. సంగీత వాయిద్యాల శాస్త్రీయ అధ్యయనాన్ని [[ఆర్గనాలజి]] అంటారు.

సంగీత వాయిద్యంగా వివాదాస్పద గుర్తింపు పొందిన మొదటి పరికరం 67,000 సంవత్సరాల పురాతనమైనది; పూర్వ చారిత్రిక వస్తుజాలంగా సాధారణంగా అంగీకరింపబడిన పురాతన వేణువు దాదాపు 37,000 సంవత్సరాలనాటిది. ఏమైనప్పటికీ, నిర్వచనం యొక్క కేంద్రభావన సంక్లిష్టత వల్ల సంగీత వాయిద్యం యొక్క ప్రత్యేక కాలాన్ని నిర్ణయించడం అసంభవమని అత్యధిక చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.

ప్రపంచపు అధిక జనసాంద్రత ప్రాంతాలలో సంగీతవాయిద్యాలు విడివిడిగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఏమైనప్పటికీ, నాగరికతల మధ్య సంబంధాల ఫలితంగా ఇవి వాటి జన్మస్థానంనుండి సుదూరంగాఉన్న ప్రాంతాలలో కూడా వేగంగా వ్యాప్తిచెంది ఉపయోగించబడ్డాయి. [[మధ్య యుగం|మధ్య యుగాల]] నాటికల్లా, మెసపొటోమియా యొక్క పరికరాలు [[మలయ్ ద్వీపసమూహం]] లోను మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికా వాయిద్యాలు యూరోపియన్లచేత వాడబడ్డాయి. అమెరికాలలో అభివృద్ధి మందగమనంలో సాగినా, ఉత్తర, మధ్య, మరియు దక్షిణ అమెరికాలు సంగీత వాయిద్యాలను మాత్రం పంచుకున్నాయి.

== పురావస్తుశాస్త్రం ==
సంగీత వాయిద్యాలను మొదటిసారిగా ఎవరు, ఎప్పుడు అభివృద్ధి చేసారనేదాని అన్వేషణలో, ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో వివిధ సంగీత వాయిద్యాల యొక్క పురావస్తు ఆధారాలను పరిశోధకులు కనుగొన్నారు. వారు కనుగొన్న వాటిలో కొన్ని 67,000 సంవత్సరాల పురాతనమైనవి, కానీ సంగీత వాయిద్యాలుగా వాటి గుర్తింపు వివాదాస్పదంగా ఉంది. సుమారు 37,000 సంవత్సరాల పూర్వం మరియు ఆతరువాత లభించిన పురావస్తువులపై ఏకాభిప్రాయం వ్యక్తమైంది. కేవలం మన్నికైన పదార్ధాలు లేదా మన్నికైన పద్ధతుల ద్వారా తయారుచేయబడిన పురావస్తువులు మాత్రమే నిలిచిఉంటాయి. ఆవిధంగా, కనుగొన్న నమూనాలను మొట్టమొదటి సంగీత వాయిద్యాలుగా ఖండితంగా పేర్కొనలేము.<ref name="Blades34">{{harvnb|Blades|1992|pp=34}}</ref>

[[దస్త్రం:Image-Divje01.jpg|right|thumb|బాబ్ ఫింక్ చే వివాదాస్పదమైన వేణువు యొక్క చిత్రణ]]
జూలై 1995, స్లోవేనియాకు చెందిన పురావస్తుశాస్త్రవేత్త ఇవాన్ టర్క్ [[స్లోవేనియా]] యొక్క వాయవ్య ప్రాంతంలో ఒక చెక్కిన ఎముకను కనుగొన్నారు. [[దివ్జే బాబే ఫ్లూట్]] గా పిలువబడే ఈ చెక్కుపని వస్తువు యొక్క నాలుగు రంధ్రాలు [[ద్విస్వర ప్రమాణం]] యొక్క నాలుగు స్వరాలు పలికించటానికి వాడబడినట్లుగా కెనడా సంగీతశాస్త్రవేత్త బాబ్ ఫింక్ నిర్ణయించారు. పరిశోధకులు ఈ వేణువు వయసు 43,400 మరియు 67,000 సంవత్సరాల మధ్యఉంటుందని అంచనావేయటంతో, ఇది అత్యంత పురాతన సంగీత వాయిద్యంగా మరియు [[నియాన్డెర్తల్]]సంస్కృతితో సంబంధం కలిగిన ఏకైక వాయిద్యంగా నిలిచింది.<ref name="SAS">{{harvnb|Slovenian Academy of Sciences|1997|pp=203-205}}</ref> ఏమైనప్పటికీ, కొంతమంది పురాతత్వవేత్తలు ఈ వేణువుకి ఒక సంగీత వాయిద్యపు స్థాయిని ప్రశ్నిస్తారు.<ref name="Chase and Nowell">{{harvnb|Chase and Nowell|1998|pp=549}}</ref> జర్మన్ పురాతత్వ శాస్త్రవేత్తలు [[స్వాబియన్ అల్బ్]]  లో దాదాపు 30,000 నుండి 37,000 సంవత్సరాలనాటివిగా భావించే ఒక [[ఏనుగు వంటి పెద్ద పరిమాణంగల జంతువు యొక్క]] ఎముక మరియు [[హంస]] ఎముక వేణువులను కనుగొన్నారు. ఈ వేణువులు [[ఎగువ పేలియోలిథిక్]] కాలంలో తయారుకాబడినవి, మరియు సాధారణంగా మనకు తెలిసిన అత్యంత పురాతన సంగీత వాయిద్యాలుగా అంగీకరించబడ్డాయి.<ref name="CBC">{{harvnb|CBC Arts|2004}}</ref>

సంగీత వాయిద్యాల పురాతత్వ ఆధారాలు [[సుమేరియా]] నగరమైన [[ఉర్]] ([[లైర్స్ అఫ్ ఉర్]] చూడుము) లో రాయల్ సిమెట్రీ వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాలలో లభించాయి. ఈ వాయిద్యాలలో తొమ్మిది [[వీణ వంటి వాయిద్యాలు]], రెండు [[అనేక తీగలుగల తంత్రీవాద్యా]]లు, ఒక వెండి ద్విముఖ [[వేణువు]], [[పురాతన తంత్రీవాద్యం]] మరియు [[కంచు తాళము]]లు ఉన్నాయి. ఆధునిక [[బాగ్ పైప్ లకు]] పూర్వరూపమనదగిన పీకతో ధ్వనించే వెండిగొట్టాల సముదాయాన్ని ఉర్ లో కనుగొన్నారు.<ref name="collinson">{{harvnb|Collinson|1975|pp=10}}</ref> ఈ స్థూపాకారపు గొట్టాలకు మూడు పక్క రంధ్రములు అన్ని స్వర ప్రమాణాలను పలికించగలిగేవిగా ఉంటాయి.<ref name="Campbell82">{{harvnb|Campbell|2004|pp=82}}</ref> 1920లలో [[లియోనార్డ్ వూలె]]చే జరుపబడిన ఈతవ్వకాలలో, శిధథిలం-కాని వాయిద్య భాగాలు మరియు శిధథిలమైన భాగాల ఖాళీలు, రెంటినీ కలిపి, వాటిని తిరిగి నిర్మించేటట్లుగా లభించాయి.<ref name="de Schauensee">{{harvnb|de Schauensee|2002|pp=1-16}}</ref> ఈ వాయిద్యాలతో సంబంధం కలిగిన సమాధులు క్రీస్తు పూర్వం 2600 మరియు 2500 మధ్యకాలానివిగా [[కార్బన్ డేటింగ్]] చే నిర్ధారించబడి, ఈ కాలానికే ఇవి సుమేరియాలో వాడారనటానికి సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.<ref name="Moorey">{{harvnb|Moorey|1977|pp=24-40}}</ref>

[[మెసపొటేమియా]]లోని [[నిప్పూర్]]  కి చెందిన క్రీస్తుపూర్వం 2000నాటి [[క్యూనిఫారం]] (చెక్కబడిన చిహ్నాలు) [[పలక]], వీణపై ఉన్న తంత్రుల పేర్లను సూచిస్తూ [[సంగీత రచన]] యొక్క అతి పురాతన ఉదాహరణగా ఉంది.<ref name="West">{{harvnb|West|1994|pp=161-179}}</ref>

== చరిత్ర ==
<!--{{further|[[History of music in the biblical period]]}}-->
విభిన్న సంస్కృతులలో సంగీత వాయిద్యాల ఖచ్చిత కాలనిర్ణయం చేయడానికి పూర్తిగా ఆధారపడదగిన పద్ధతులులేవని పండితుల అభిప్రాయం. వాయిద్యాలను వాటి సంక్లిష్టతపై ఆధారపడి పోల్చడం మరియు నిర్వహించడం దోషపూరితమైనది, ఎందుకంటే సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధి కొన్నిసార్లు ఈ సంక్లిష్టతను తగ్గిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ప్రారంభ [[చీలిక భేరీ]]ల తయారీలో పెద్దచెట్లను పడగొట్టటం మరియు వాటిని గుల్లగాచేయడం వంటివి ఉండేవి; ఆతర్వాత వచ్చిన చీలిక భేరీలు సులువైన పద్ధతిలో వెదురు కాండాలను తెరిచి తయారుచేయబడ్డాయి.<ref name="Sachs60">{{harvnb|Sachs|1940|p=60}}</ref> సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధి వాటి తయారీ నైపుణ్యంపై ఆధారపడి వర్గీకరించడం కూడా తప్పుదోవ పట్టించేదిగానే ఉంటుంది, ఎందుకంటే అన్ని సంస్కృతులు విభిన్న స్థాయిలలో పురోభివృద్ధిచెంది విభిన్న పదార్ధాలను కలిగిఉండేవి. ఉదాహరణకు, నిర్వహణ, సంస్కృతి మరియు చేతి తయారీలలో విభిన్నత కలిగి ఒకే కాలంలో మనుగడలో ఉన్న రెండు సంస్కృతులలో తయారు చేయబడిన సంగీత వాయిద్యాలను పోల్చడానికి ప్రయత్నించినపుడు, ఆ వాయిద్యాలలో ఏది మరింత "పురాతనమైనదనే" విషయాన్ని నిర్ణయించలేకపోయారు.<ref name="Sachs61">{{harvnb|Sachs|1940|p=61}}</ref> సంస్కృతులు ఒకదానితో ఒకటి ఏవిధంగా, ఎప్పుడు సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకొని జ్ఞానాన్ని పంచుకున్నాయనే విషయాన్ని ఎవరూ నిర్దారించలేరు కనుక, వాయిద్యాలను భౌగోళికంగా క్రమపరచడం కూడా పాక్షికంగా విశ్వసనీయత కలిగిఉండదు.

ఆధునిక కాలంలో అత్యంత ప్రసిద్ధులైన సంగీతశాస్త్రవేత్తలు<ref name="Brown">{{harvnb|Brown|2008}}</ref> మరియు సంగీతతెగలశాస్త్రవేత్త<ref name="Baines37">{{harvnb|Baines|1993|p=37}}</ref> లలో ఒకరైన జర్మన్ సంగీతశాస్త్రవేత్త [[కర్ట్ శాక్స్]], కొంతవరకు పరిమిత కేంద్రభావన కలిగిఉన్నప్పటికీ, షసుమారు 1400వరకూ భౌగోళిక కాలనిర్ణయం ప్రాధాన్యత ఇవ్వదగినదని ప్రతిపాదించారు.<ref name="Sachs63">{{harvnb|Sachs|1940|p=63}}</ref> 1400 తరువాత, సంగీత వాయిద్యాల యొక్క మొత్తమ్మీద అభివృద్ధిని కాల వ్యవధిలో పరిగణించవచ్చు.<ref name="Sachs63"/>

సంగీత వాయిద్యపు క్రమాన్ని గుర్తించే శాస్త్రం పురావస్తు కళాఖండాలు, కళాత్మక వర్ణనలు, మరియు సాహితీ సూచికలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఒకే పరిశోధనా మార్గంలో సేకరించిన సమాచారం అసంపూర్ణమైనది కాబట్టి, మొత్తం మూడు మార్గాలూ కలిపి ఒక స్పష్టమైన చారిత్రక చిత్రాన్ని ఇవ్వగలవు.<ref name="Blades34" />

=== ఆదిమ మరియు పూర్వచారిత్రక ===
[[దస్త్రం:Two Teponaztli.jpg|right|thumb|తెపోనజట్లిగా పిలువబడే రెండు అజ్టెక్ విభాజక ఢంకాలు. ముందుభాగంలో భేరీపైన ప్రత్యేకమైన "H" ఆకారంలోని చీలికలను గమనించవచ్చు]]
క్రీ.శ.19వ శతాబ్దం వరకు ఐరోపా యొక్క లిఖిత సంగీత చరిత్రలు, సంగీత వాయిద్యాలు కనుగొనబడిన విధానాన్ని తెలిపే పౌరాణిక గాధథలతో మొదలయ్యాయి. ఆవిధమైన గాధథలలో [[కెయిన్]] వారసుడు, "తంత్రీ మరియు వాయు వాద్యాలవంటి వాటికి తండ్రివంటివాడయిన" [[జుబాల్]], [[పాన్ పైప్స్]] కనుగొన్న [[పాన్]], ఎండిన [[తాబేలు]] పెంకు నుండి తయారుచేయబడిన మొదటి [[లైర్]]  ను తయారుచేసిన [[మెర్క్యురీ]] వంటివి ఉన్నాయి. ఆ విధమైన పౌరాణిక గాధథలను పురాతత్వశాస్త్ర ఆధారాలతో సందర్భానుసారంగా సమాచారం అందించబడిన మానవశాస్త్ర అంచనాలతో ఆధునిక చరిత్రలు పూరించాయి. "సంగీత పరికరం" యొక్క నిర్వచనం, దానిని నిర్వచించే పండితుడు మరియు కాబోయే ఆవిష్కర్తల కేంద్రభావన కాబట్టి సంగీత వాయిద్యం యొక్క ఖకచ్చితమైన "ఆవిష్కరణ" ఏదీ లేదని పండితులు అంగీకరిస్తారు. ఉదాహరణకు, తన శరీరంపై ''[[స్వయం సిద్ధంగా]]'' చరచుకోవడంద్వారా తన ప్రమేయం లేకుండానే సంగీత వాయిద్యం తయారుకావచ్చు.<ref name="Sachs297">{{harvnb|Sachs|1940|p=297}}</ref>

మానవ శరీరానికి వెలుపల ఏర్పడిన మొదటి పరికరాలలో [[గిలక్కాయలు]], కాలితో తట్టటంద్వారా శబ్డంచేసేవి, మరియు అనేక [[ఢంకా]]లు ఉన్నాయి.<ref name="Blades36">{{harvnb|Blades|1992|pp=36}}</ref> ఈ ప్రారంభ పరికరాలు నాట్యం వంటి భావావేశ సందర్భాలకు ధ్వనిని జోడించే మానవ అంతర్చోదక ప్రేరణల వలన ఉద్భవించాయి.<ref name="Sachs26">{{harvnb|Sachs|1940|p=26}}</ref> తుదిగా, కొన్ని సంస్కృతులు తమ వాయిద్యాలకు మతకర్మలను జోడించాయి. ఈ సంస్కృతులు మరింతక్లిష్టమైన, బలమైన దెబ్బలద్వారా శబ్దఉత్పత్తి చేసే వాయిద్యాలైన రిబ్బన్ రీడ్స్, వేణువులు, మరియు బాకాలు వంటివాటిని అభివృద్ధి చేశాయి. ఈ పేర్లలో కొన్ని ఆధునికకాలంలో అదేపేరుతొ ఉపయోగిస్తున్నవాటితో శబ్దార్ధంలో చాలా వైరుధ్యాన్ని కలిగిఉంటాయి; ప్రారంభ వేణువులు మరియు బాకాలు వాటి ప్రాధథమిక ఉపయోగవిధానం మరియు పనిచేసేవిధానాలనుండి ఆపేర్లను పొందాయి కానీ ఆధునిక పరికరాల పోలికతో కాదు.<ref name="Sachs34">{{harvnb|Sachs|1940|pp=34–52}}</ref> భేరీలు మతపరంగా, పవిత్రమైన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వబడిన ప్రాచీన సంస్కృతులలో [[సుదూర తూర్పు రష్యా]] యొక్క [[చుక్చి ప్రజలు]], [[మెలనేషియ]] యొక్క స్థానిక ప్రజలు, మరియు [[ఆఫ్రికా]] యొక్క అనేక సంస్కృతులు ఉన్నాయి. నిజం చెప్పాలంటే, ప్రతి ఆఫ్రికన్ సంస్కృతి నిండా భేరీలు పరివ్యాప్తమైనవి.<ref name="Blades51">{{harvnb|Blades|1992|pp=51}}</ref> ఒక తూర్పు ఆఫ్రికా తెగ అయిన, [[వాహింద]]వారి నమ్మకంలో, భేరీలు ఎంత పవిత్రమైనవంటే సుల్తాన్ తప్ప ఏవ్యక్తికైనా దానిని చూడటమే ప్రాణాంతకం.<ref name="Sachs35">{{harvnb|Sachs|1940|p=35}}</ref>

మానవులు చివరిగా సంగీత వాయిద్యాలను [[శ్రావ్యత]]ను జనింపచేసేవిగా అభివృద్ధి చేశారు. అప్పటిదాకా సంగీత వాయిద్యాల పరిణామంలో, శ్రావ్యత పాడటానికి మాత్రమే పరిమితమైంది. భాషలో [[పునారావృతి]] అనే ప్రక్రియ వలె, వాయిద్యకారులు మొదట పునరావృతాన్ని అభివృద్ధి పరచి తరువాత అమరికను చేపట్టారు. శ్రావ్యత యొక్క మొదటిరూపం విభిన్న పరిమాణాలుగల రెండుగొట్టాలను కొట్టడం ద్వారా జనించింది-ఒక గొట్టం "స్పష్టమైన" శబ్దాన్ని ఇవ్వగా మరొకటి "గాఢమైన" స్థాయిలో జవాబిస్తుంది. ఆ విధమైన వాయిద్యాల జతలలో [[వృషభనాదాలు]], చీలిక భేరీలు, కొమ్ము బూరాలు, మరియు తోలు ఢంకాలు ఉన్నాయి. ఈవాయిద్యాల జంటలను ఉపయోగించిన సంస్కృతులు వీటిని లింగసంబంధంగా అన్వయించాయి; పెద్ద మరియు అధిక శక్తివంతమైన వాయిద్యం "తండ్రి" అయితే చిన్న లేదా మంద్ర వాయిద్యం తల్లి. సంగీత వాయిద్యాలు ఈరూపంలో వేల సంవత్సరాలపాటు ఉనికిలో ఉన్న తరువాత, మూడు లేదా అధిక స్వరాలు కలిగిన ప్రారంభ [[జైలోఫోన్]] వంటి నమూనాలు ఏర్పడ్డాయి.<ref name="Sachs52">{{harvnb|Sachs|1940|pp=52–53}}</ref> జైలోఫోన్ లు [[ఆగ్నేయ ఆసియా]] యొక్క ప్రధాన భూభాగం మరియు ద్వీపసమూహాలలో ప్రారంభమై, తరువాత ఆఫ్రికా, అమెరికాలు, మరియు ఐరోపాలకు విస్తరించాయి.<ref name="Marcuse24">{{harvnb|Marcuse|1975|pp=24–28}}</ref> సరళమైన మూడు "కాలి కమ్మీల" సముదాయం నుండి శ్రద్ధగా-స్వరపరచబడిన సమాంతర కమ్మీల జైలోఫోన్ లతో పాటు, అనేక సంస్కృతులు [[నేల హార్ప్]]  (నేల వీణ), [[నేల జితెర్]], [[సంగీత కమాను]], మరియు [[దవడ హార్ప్]] వంటి వాయిద్యాలను అభివృద్ధి పరచాయి.<ref name="Sachs53">{{harvnb|Sachs|1940|pp=53–59}}</ref>

=== పురాతనకాలం ===
సంగీత వాయిద్యాల చిత్రాలు క్రీస్తుపూర్వం 2800 నాటి లేదా అంతకు పూర్వం నుండే కళారూపాలలో కనిపించడం ప్రారంభించాయి. క్రీస్తుపూర్వం 2000తో ప్రారంభమై, [[సుమే]]రియన్ మరియు [[బాబిలో]]నియన్ సంస్కృతులు [[శ్రమ విభజన]] మరియు వర్గ వ్యవస్థ పరిణామంవలన రెండు విభిన్న తరగతుల సంగీత వాయిద్యాలుగా విభజించడం ప్రారంభించాయి. సమర్ధత మరియు నైపుణ్యములపై ఆధారపడి అభివృద్ధి చెందిన వృత్తిపరమైన వాయిద్యాల నుండి, సులభంగా ఉండి ఎవరైనా వాయించగల ప్రసిద్ధ వాయిద్యాలు ఉద్భవించాయి.<ref name="Sachs67">{{harvnb|Sachs|1940|p=67}}</ref> ఈవిధమైన అభివృద్ధి ఉన్నప్పటికీ, [[మెసపొటేమియా]] నుండి కొన్ని సంగీత వాయిద్యాలు మాత్రమే పొందటం జరిగింది. మెసపొటేమియాలోని సంగీత వాయిద్యాల ప్రారంభ చరిత్ర తెలుసుకోవడానికి శాస్త్రవేత్తలు [[సుమేరియన్]] లేదా [[అక్కడియన్]]  లో వ్రాయబడిన [[శరాకార]] లిపిలోని గ్రంధథాలపై ఆధారపడవలసి ఉంది. వివిధరకాల వాయిద్యాలు మరియు వాటిని వర్ణించడానికి వాడిన పదముల మధ్య స్పష్టమైన భేదం లేకపోవడంవలన ఈవాయిద్యాలకు పేరుపెట్టే ప్రక్రియకూడా సవాలుగా మారింది.<ref name="Sachs68">{{harvnb|Sachs|1940|pp=68–69}}</ref> సుమేరియన్ మరియు బాబిలోనియన్ కళాకారులు ముఖ్యంగా ఆచార సంబంధ వాయిద్యాలను వివరించినప్పటికీ, చరిత్రకారులు ప్రారంభ మెసపొటేమియాలో ఉపయోగించిన ఆరు [[ఇడియఫోన్]] (కంపనం ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేసేవి)  లను గుర్తించగలిగారు: ఘాతపు కర్రలు, గంట యొక్క నాలుకలు, [[సిస్ట్రా]], గంటలు, చేతాళములు, మరియు గిలక్కాయలు.<ref name="Sachs69">{{harvnb|Sachs|1940|p=69}}</ref> [[అమెన్హోటేప్ III]] యొక్క గొప్ప చిత్ర ఫలకంలో సిస్ట్రాలు ప్రాముఖ్యంగా చిత్రించబడ్డాయి,  <ref name="Remnant168">{{harvnb|Remnant|1989|p=168}}</ref> మరియు ఇవి ప్రత్యేకించి ఆసక్తిని కలిగించేవి, ఎందుకంటే ఇలాంటి చిత్రణలే సుదూర ప్రాంతాలైన [[టిబిలిసి]], [[జార్జియా]] మరియు స్వాభావిక అమెరికన్ [[యక్వి]] జాతులలో కూడా కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Sachs70">{{harvnb|Sachs|1940|p=70}}</ref> మెసపొటేమియా యొక్క స్త్రీమూర్తుల శిల్పాలు, ఫలకాలు మరియు ముద్రల విస్తరణల ఆధారంగా, మెసపొటేమియా ప్రజలు ఇతర వాయిద్యాల కంటే తంత్రీ వాయిద్యాలకు ప్రాముఖ్యతనిచ్చేవారని తెలుస్తుంది. నేటి తంత్రీవాద్యమైన వయోలిన్ వంటి వాయిద్యాల పాతతరపు నమూనాలైన అనేక రకాల హార్ప్ లు, లైర్ మరియు వీణ వంటివి వర్ణించబడ్డాయి.<ref name="Sachs82">{{harvnb|Sachs|1940|p=82}}</ref>

<!--[[File:Egyptianluteplayers.jpg|thumb|left|18వ శతాబ్దపు పురాతన ఈజిప్షియన్ సమాధి వైణికులను వర్ణిస్తుంది(క్రి. క్రీస్తుపూర్వం300).]]-->
క్రీస్తుపూర్వం 2700 ముందు నాటి ఈజిప్ట్ సంస్కృతిలో ఉపయోగించిన సంగీత వాయిద్యాలు మెసపొటేమియాలోని వాటితో గమనించదగిన పోలికలు ఉండటంతో చరిత్రకారులు ఆరెండు సంస్కృతులు ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కలిగిఉండేవని నిర్ణయించారు. సుమేరియన్ సంస్కృతి కలిగిఉండని ఏవాయిద్యాలను ఈజిప్ట్ కూడా కలిగిలేదని శాక్స్ గమనించారు.<ref name="Sachs86">{{harvnb|Sachs|1940|p=86}}</ref> ఏదేమైనా, క్రీస్తుపూర్వం 2700 నాటికి సాంస్కృతిక సంబంధాలు అదృశ్యమయ్యాయి; సుమేర్ లో ఆచార వాయిద్యమైన లైర్, తరువాత 800 సంవత్సరాలవరకు ఈజిప్ట్ లో కనిపించలేదు.<ref name="Sachs86" /> క్రీస్తుపూర్వం 3000 నాటినుండే గంట నాలుకలు, ఘాతపు కర్రలు ఈజిప్షియన్ కుండీలపై కనిపిస్తాయి. ఈనాగరికతలో సిస్ట్రా, నిలువు వేణువులు, జంట క్లారినెట్ లు, వంపుతిరిగిన మరియు కోణాకృతి హార్ప్ లు, మరియు వివిధ ఢంకాలు ఉన్నాయి.<ref name="Sachs88">{{harvnb|Sachs|1940|pp=88–97}}</ref> ఈజిప్ట్  (నిజానికి బాబిలోన్) క్రీస్తుపూర్వం 2700 మరియు 1500 మధ్య దీర్ఘకాల యుద్ధం మరియు నాశనాల హింసాయుత కాలంలో ఉండటంవలన వీటి చరిత్ర అంతగా తెలియదు. ఈ కాలంలో [[కస్సైట్స్]], మెసపొటేమియాలోని బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యాన్ని మరియు [[హిక్సోస్]] [[ఈజిప్ట్ మధ్య రాజ్యాన్ని]] నాశనం చేసారు. క్రీస్తుపూర్వం 1500 ప్రాంతంలో ఈజిప్ట్ యొక్క ఫారోలు నైరుతి ఆసియాను జయించినపుడు, మెసపొటేమియాతో సాంస్కృతిక సంబంధాలు పునరుద్ధరించబడి, ఈజిప్ట్ యొక్క సంగీత వాయిద్యాలు కూడా ఆసియా సంస్కృతుల తీవ్ర ప్రభావాన్ని ప్రతిబింబించాయి.<ref name="Sachs86" /> వారి నూతన సాంస్కృతిక ప్రభావాల వలన, [[నూతన రాజ్య]] ప్రజలు సన్నాయిలు, బాకాలు, లైర్ లు, వీణలు, చిడతలు, మరియు చేతాళములను ఉపయోగిచడం ప్రారంభించారు.<ref name="Sachs98">{{harvnb|Sachs|1940|pp=98–104}}</ref>

మెసపొటేమియా మరియు ఈజిప్ట్ వలెకాక, క్రీస్తుపూర్వం 2000 మరియు 1000 సంవత్సరాల మధ్యవరకు [[ఇజ్రాయెల్]]  లో వృత్తిసంగీతకారులు లేరు. మెసపొటేమియా మరియు ఈజిప్ట్ లలో సంగీత వాయిద్యాల చరిత్ర కళాత్మక వర్ణనలపై ఆధారపడిఉండగా, ఇజ్రాయెల్ సంస్కృతి అలాంటి కొన్ని వర్ణనలను మాత్రమే కలిగిఉంది. అందువల్ల పండితులు సమాచారం సేకరించటానికి [[బైబుల్]] మరియు [[తాల్ముడ్]] లపై ఆధారపడవలసివచ్చింది.<ref name="Sachs105">{{harvnb|Sachs|1940|p=105}}</ref> హీబ్రు గ్రంధథములు [[జుబాల్]]  కు సంబంధించిన రెండు ముఖ్యమైన వాయిద్యాలు ఉగాబ్ మరియు [[కిన్నోర్]] లను గురించి మాత్రమే పేర్కొన్నాయి. వీటిని వరుసగా పాన్ పైప్స్ మరియు లైర్స్ గా అనువదించవచ్చు.<ref name="Sachs106">{{harvnb|Sachs|1940|p=106}}</ref> ఆకాలంనాటి ఇతర వాయిద్యాలలో టొఫ్ లు, లేదా చట్రపు భేరీలు, చిరు గంటలు లేదా పామోన్ గా పిలువబడే గజ్జెలు, [[షోఫర్]] లు, మరియు బాకా-లాంటి హసోస్ర వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="Sachs108">{{harvnb|Sachs|1940|pp=108–113}}</ref> క్రీస్తుపూర్వం 11వ శతాబ్దంలో ఇజ్రాయెల్ లో రాజరికం ప్రారంభమవటంతో మొదటిసారిగా వృత్తి సంగీతకళాకారులు తయారై, వారితోపాటుగా సంగీత వాయిద్యాల సంఖ్యలోనూ మరియు రకాలలోను ఒక్కసారిగా పెరుగుదల సంభవించింది.<ref name="Sachs114">{{harvnb|Sachs|1940|p=114}}</ref> ఏమైనప్పటికీ, కళాత్మక వివరణలు లేనందున వాటిని గుర్తించడం మరియు వర్గీకరించడం ఒక సవాలుగా మిగిలింది. ఉదాహరణకు, ఖకచ్చితమైన రూపం తెలియని నేవల్ లు మరియు అసోర్లు అనబడే తీగ వాయిద్యాలు ఉండేవి, కానీ పురావస్తుశాస్త్రంగానీ శబ్దవ్యుత్పత్తిశాస్త్రంగానీ వాటిగురించి నిర్వచించలేదు.<ref name="Sachs116">{{harvnb|Sachs|1940|p=116}}</ref> ''ఏ సర్వే ఆఫ్ మ్యూజికల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్'' అనే తన గ్రంథంలో, అమెరికన్ సంగీత శాస్త్రవేత్త ఐన సిబిల్ మర్క్యుస్, "హార్ప్"  కు ధ్వనిశాస్త్ర సంబంధ పదమైన "నాబ్లా"  తో పోలిక వలన నెవేల్ అనేది నిలువు హార్ప్ వంటిది అయిఉంటుందని ప్రతిపాదించారు.<ref name="Marcuse385">{{harvnb|Marcuse|1975|p=385}}</ref>

[[గ్రీస్]], [[రోమ్]], మరియు [[ఎత్రురియా]]లలో, సంగీత వాయిద్యాల వినియోగం మరియు అభివృద్ధి, ఆయా సంస్కృతులలో నిర్మాణకళ మరియు శిల్పకళలలో సాధించిన ప్రగతికి పూర్తి వైరుధ్యంతో ఉంది. ఆకాలంనాటి వాయిద్యాలు సరళమైనవి మరియు అవన్నీ ఇతర సంస్కృతులనుండి దిగుమతి చేసుకున్నవే.<ref name="Sachs128">{{harvnb|Sachs|1940|p=128}}</ref> సంగీతకారులు భగవంతుని కీర్తించటానికి లైర్ లను వాడటంవల్ల అవి ముఖ్య వాయిద్యాలుగా ఉండేవి.<ref name="Sachs129">{{harvnb|Sachs|1940|p=129}}</ref> గ్రీకులు ఒకరకమైన గాలి వాయిద్యాలను ఉపయోగించి వాటిని ''ఆలోస్'' (రీడ్స్, వాద్యంలో బిగించే కొయ్య) లేదా ''సిరింక్స్'' (వేణువులు)  గా వర్గీకరించారు; ఆకాలంనాటి రచనలలో రీడ్ ల తయారీ మరియు వాడుక నైపుణ్యాల గురించి లోతైన అధ్యయనం ప్రతిఫలిస్తుంది.<ref name="Campbell82" /> రోమన్లు ప్రక్కవైపున తెరచి మరియు మూయగలిగిన రంధ్రాలుకలిగి, వాదనంలో గొప్ప సౌలభ్యతను అందించే ''టిబియా'' అనే పేరుగల వెదురు వాయిద్యాలను వాడేవారు.<ref name="Campbell83">{{harvnb|Campbell|2004|p=83}}</ref> ఆప్రాంతంలో వాడుతున్న ఇతర వాయిద్యాలలో [[తూర్పు]]దేశాల నుండి ఉద్భవించిన నిలువు హార్ప్ లు, ఈజిప్ట్ లో రూపకల్పన చేయబడిన వీణలు, ఎక్కువగా స్త్రీలు ఉపయోగించే అనేకరకాల పైపులు మరియు సంగీతపు పెట్టెలు, మరియు గంటల యొక్క నాలుకలువంటివి ఉన్నాయి.<ref name="Sachs149">{{harvnb|Sachs|1940|p=149}}</ref>

భారతదేశంలోని ప్రారంభ నాగరికతలలో ఉపయోగించిన సంగీత వాయిద్యాల గురించి ఆధారాలు దాదాపుగా లేనందువలన, ఆప్రాంతంలో మొట్టమొదట నివాసం ఏర్పరచుకున్న [[ముండా]] మరియు [[ద్రావిడ]] భాష-మాట్లాడే సంస్కృతులకు చెందిన వాయిద్యాలను గురించి తెలుసుకోవడం అసాధ్యమైంది. కొంతవరకు, ఆ ప్రాంతంలో సంగీత వాయిద్యాల చరిత్ర క్రీస్తుపూర్వం 3000 సంవత్సరాల ప్రాంతంలో విలసిల్లిన [[సింధులోయ నాగరికత]]తో ప్రారంభమైందని చెప్పవచ్చు. త్రవ్వకాలలో లభించిన పురావస్తువులలో వివిధ రకాల గిలక్కాయలు మరియు ఈలలు సంగీత వాయిద్యాలకు భౌతిక సాక్ష్యాలుగా కనుగొనబడ్డాయి.<ref name="Sachs151">{{harvnb|Sachs|1940|p=151}}</ref> ఒక మట్టి విగ్రహం ఢంకాల యొక్క వినియోగాన్ని సూచిస్తుంది, మరియు [[సింధు లిపి]] పరిశీలన కూడా సుమేరియన్ పురావస్తువుల శైలిని పోలిఉన్న నిలువు వంపు హార్ప్ లను గురించిన వర్ణనలను వెల్లడించింది. సింధు నాగరికత మరియు సుమేరియన్ సంస్కృతులు సంబంధాన్ని కలిగిఉన్నాయని తెలియచేసే అనేక సూచనలలో ఈ ఆవిష్కరణకూడా ఉంది. భారతదేశంలో సంగీత వాయిద్యాల తదనంతర పురోభివృద్ధి [[ఋగ్వేదం]], లేదా మతపరమైన శ్లోకాలలో ఉంది. ఈ శ్లోకాలలో అనేకరకాల భేరీలు, శంఖువులు, తంత్రీవాద్యాలు, మరియు వేణువులు ఉన్నాయి.<ref name="Sachs152">{{harvnb|Sachs|1940|p=152}}</ref> క్రీస్తుశకం ప్రారంభ శతాబ్దాలలో ఉపయోగించిన ఇతర ప్రముఖ వాయిద్యాలలో [[పాములు ఆడించేవారి]] [[జంట సన్నాయి]], [[బాగ్ పైప్ లు]]  (సుతి తిత్తి), గొట్టపు డోలు, అడ్డంగా ఉండే వేణువులు, చిన్న వీణలు ఉన్నాయి. మొత్తమ్మీద, [[మధ్యయుగాల]] వరకు భారతదేశానికి ప్రత్యేకమైన సంగీత వాయిద్యాలు ఏవీ లేవు.<ref name="Sachs161">{{harvnb|Sachs|1940|p=161}}</ref>

[[దస్త్రం:Mokugyo.jpg|thumb|right|బౌద్ధుల పఠనాలలో వాడే చైనీయుల చెక్క చేప]]
జితేర్స్ వంటి సంగీత వాయిద్యాలు క్రీస్తుపూర్వం 1100 మరియు అంతకుముందు వ్రాయబడిన [[చైనీస్ సాహిత్యం]]లో కనిపిస్తుంది.<ref name="Sachs185">{{harvnb|Sachs|1940|p=185}}</ref> [[కన్ఫ్యూషియస్]] (క్రీస్తుపూర్వం 551–479), [[మెనికస్]] (క్రీస్తుపూర్వం 372–289), మరియు [[లవోజి]] వంటి పురాతన [[చైనీస్ తత్వవేత్తలు]], గ్రీక్ లతో సమానమైన సంగీత వైఖరిని అనుసరించి చైనా సంగీత వాయిద్యాల వైఖరి యొక్క అభివృద్ధిని రూపొందించారు. చైనీయులు ప్రవర్తన మరియు సమాజంలో సంగీతం అత్యవసర భాగమని నమ్మి, సంగీత వాయిద్యాలను వాటిని తయారుచేసిన పదార్ధముల ప్రకారం వర్గీకరించే ప్రత్యేక పద్ధతిని అభివృద్ధిపరచారు.<ref name="Sachs162">{{harvnb|Sachs|1940|pp=162–164}}</ref> [[ఇడియోఫోన్స్]] చైనీయుల సాహిత్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి, అందువలన ప్రారంభ వాయిద్యాలలో అధికభాగం ఇడియోఫోన్స్ గా ఉండేవి. [[షాంగ్ వంశం]] యొక్క పద్యాలలో గంటలు, చైమ్స్, ఢంకాలు, మరియు ఎముకనుండి తీసిన గుండ్రటి వేణువులవంటి వాటినిగురించి తెలియచేస్తుంది, ఇది త్రవ్వితీయబడి పురాతత్వవేత్తలచే భద్రపరచబడింది.<ref name="Sachs166">{{harvnb|Sachs|1940|p=166}}</ref> [[జౌ వంశం]] గంట నాలుకలు, సాగతీసిన గొట్టాలు, [[చెక్క చేప]], మరియు [[యు]] వంటి చరుపు వాయిద్యాలను ప్రవేశపెట్టారు. వేణువులు, పాన్-పైప్స్, పిచ్-పైప్స్, మరియు మౌత్ ఆర్గాన్ వంటి వాయు వాయిద్యాలు కూడా ఈ కాలంలో కనిపించాయి.<ref name="Sachs178">{{harvnb|Sachs|1940|p=178}}</ref> అనేక సంస్కృతులలో వ్యాపించిన పశ్చిమ దేశాల బేరిపండు వంటి చిన్నవీణ చైనాలో [[హన్ వంశం]] పాలనలో చైనాలో వాడుకలోకి వచ్చింది.<ref name="Sachs189">{{harvnb|Sachs|1940|p=189}}</ref>

క్రీస్తుశకం పదకొండో శతాబ్దంనాటికి [[మధ్య అమెరికా]] సాపేక్షంగా అధికస్థాయిలో తప్పుదోవపట్టింది, వారు సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధిలో ఇతర సంస్కృతులకంటే వెనుకబడిఉన్నారు. ఉదాహరణకు, వారికి తంత్రీ వాయిద్యాలు లేవు; అన్నిరకాల వాయిద్యాలైన ఇడియోఫోన్స్, ఢంకాలు, మరియు వేణువు మరియు సన్నాయి వంటి వాయు వాయిద్యాలు వారికి ఉన్నాయి. వీటన్నిటిలో, వేణువు మాత్రమే శ్రావ్యమైన సంగీతాన్ని అందించగలుగుతుంది.<ref name="Sachs192">{{harvnb|Sachs|1940|p=192}}</ref> దీనికి వ్యతిరేకంగా, [[పూర్వ-కొలంబియన్]] [[దక్షిణ అమెరికన్]] నాగరికతలు ఉన్న ఆధునిక [[పెరు]], [[కొలంబియా]], [[ఈక్వెడార్]], [[బొలివియా]], మరియు [[చిలీ]] వంటివి సాంస్కృతికంగా బాగా అభివృద్ధిచెందలేదు కానీ సంగీతపరంగా బాగా అభివృద్ధిచెందాయి. అన్నికాలాలలోని దక్షిణ అమెరికన్ సంస్కృతులు పాన్-పైప్స్ తో పాటు అన్నిరకాల వేణువులు, ఇడియోఫోన్స్, ఢంకా, మరియు చిప్పలు లేదా చెక్క సన్నాయిలు ఉపయోగించాయి.<ref name="Sachs196">{{harvnb|Sachs|1940|p=196–201}}</ref>

=== మధ్యయుగ కాలం ===
[[మధ్య యుగాలు]]గా మామూలుగా పిలువబడే కాలంలో, చైనా విదేశీ దండయాత్రలవలన లేదా జయించబడటంవలన సంగీత ప్రభావాల కలయిక సాంప్రదాయాన్ని అభివృద్ధిపరచింది. ఈరకమైన ప్రభావం యొక్క మొదటి నమోదు క్రీస్తుశకం 384లో చైనా తూర్పు తుర్కేస్తానిక్ వాద్యబృందాన్ని దాని సామ్రాజ్య ఆస్థానంలో [[తుర్కెస్తాన్]] విజయం తరువాత ఏర్పాటుచేసినపుడు జరిగింది. భారతదేశం, [[మొంగోలియా]], మరియు ఇతరదేశాల ప్రభావాలు దీనిని అనుసరించాయి. నిజానికి, చైనా సాంప్రదాయం ఆకాలంలోని అధికభాగం సంగీత వాయిద్యాలను ఈ దేశాలకు చెందినవిగా తెలియచేస్తుంది.<ref name="Sachs207">{{harvnb|Sachs|1940|p=207}}</ref> చేతాళములు మరియు పెద్దగంటలతోపాటు బాగా అభివృద్ధిచెందిన బాకాలు, సన్నాయిలు, ఒబోలు, వేణువులు, ఢంకాలు, మరియు వీణలు కూడా ప్రసిద్ధిచెందాయి.<ref name="Sachs218">{{harvnb|Sachs|1940|p=218}}</ref> మంగోలియన్ సంస్కృతితో ప్రభావితమైన వంచబడిన జితేర్స్ మొదటిసారిగా చైనాలో 9 లేదా 10వ శతాబ్దాలలో కనిపించాయి.<ref name="Sachs216">{{harvnb|Sachs|1940|p=216}}</ref>

మధ్యయుగాలలో భారతదేశం కూడా చైనావంటి అభివృద్ధినే సాధించింది; అయితే, వివిధ రకాల సంగీతానికి అనువుగా వివిధ తీగ వాయిద్యాలు అభివృద్ధిచెందాయి. చైనా యొక్క తీగ వాయిద్యాలు చైమ్స్ యొక్క స్వరాలకు అనుగుణమైన క్లుప్తమైన స్వరాలను ధ్వనింప చేయడానికి రూపొందించబడగా, భారతదేశం యొక్క తంత్రీవాద్యాలు అధిక అనుగుణ్యతను కలిగిఉన్నాయి. ఈ అనుగుణ్యత హిందూ సంగీతం యొక్క గమకాలు మరియు [[నాదాలకు]] సరిపడునట్లుగా ఉంది. మధ్యయుగాల నాటి చిత్రఫలకాలలో తరచుగా వర్ణింపబడిన భేరీల ఆధారంగా, ఆ కాలంనాటి భారతీయ సంగీతంలో లయకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉండేదని తెలుస్తుంది. లయకు ప్రాధాన్యతనివ్వడం భారతీయ సంగీతం యొక్క స్వాభావిక లక్షణం.<ref name="Sachs221">{{harvnb|Sachs|1940|p=221}}</ref> మధ్యయుగాల భారతదేశంలో సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధిని ఇస్లామిక్-పూర్వ మరియు ఇస్లామిక్ కాలాల మధ్య, ఆ కాలాల ప్రభావాలలో భేదాన్నిబట్టి చరిత్రకారులు విభజించారు.<ref name="Sachs222">{{harvnb|Sachs|1940|p=222}}</ref> ఇస్లామిక్-పూర్వ కాలాలలో, చేగంటలు మరియు చేతాళముల వంటి ఇడియోఫోన్స్, మరియు పెద్దగంటలను పోలిన విచిత్ర వాయిద్యాలు హిందూ సంగీతంలో విస్తృతంగా వాడుకలోకి వచ్చాయి. పెద్దగంట-వంటి వాయిద్యం ఒక ఇత్తడి పళ్ళెం సుత్తికి బదులుగా ఒక కొయ్య సమ్మెటతో కొట్టబడుతుంది. గొట్టపు మద్దెలలు, [[వీణ]]గా పిలువబడే చెక్క జితేర్ లు, పొట్టి ఫిడేలులు, జంట మరియు త్రయ వేణువులు, చుట్టబడిన బాకాలు, వంపు తిరిగిన భారతీయ కొమ్ములు ఈకాలంలో తయారయ్యాయి.<ref name="Sachs223">{{harvnb|Sachs|1940|p=222–228}}</ref> ఇస్లామిక్ ప్రభావాలు కొత్త రకపు మద్దెలలను తీసుకువచ్చాయి, ఇవి క్రమాకారం లేని పూర్వ-ఇస్లామిక్ మద్దెలల వలెకాక పూర్ణ వృత్తం లేదా అష్టభుజి ఆకృతిలో ఉండేవి.<ref name="Sachs229">{{harvnb|Sachs|1940|p=229}}</ref> పర్షియన్ ప్రభావం సన్నాయి మరియు [[సితార్]] లను తీసుకువచ్చింది, అయితే పర్షియన్ సితార్ మూడు తీగలను కలిగిఉండగా దాని భారతీయ రూపాంతరం నాలుగు నుండి ఏడు తీగలను కలిగిఉంది.<ref name="Sachs231">{{harvnb|Sachs|1940|p=231}}</ref>

[[దస్త్రం:Traditional indonesian instruments.jpg|thumb|left|ఇండోనేషియాకు చెందిన మెటల్లోఫోన్]]
ప్రత్యేకించి క్రీ.శ.920 ప్రాంతంలో వాటిపై భారతీయ ప్రభావం అంతమైన తరువాత, ఆగ్నేయ ఆసియాలో సంగీత వాయిద్యాల వరుస ఆవిష్కరణలు జరిగాయి.<ref name="Sachs236">{{harvnb|Sachs|1940|p=236}}</ref>
బాలివాసులు మరియు జావావాసుల సంగీతంలో [[జైలోఫోన్ లు]] (కాష్ట తరంగిణి) మరియు వాటి కాంస్య రూపాలైన [[మెటల్లోఫోన్స్]]  (లోహ తరంగిణి) ప్రాముఖ్యత పొందాయి.<ref name="Sachs238">{{harvnb|Sachs|1940|p=238–239}}</ref> ఆసియా యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన మరియు ముఖ్యమైన సంగీత వాయిద్యం పెద్దగంట. [[టిబెట్]] మరియు [[బర్మా]]ల మధ్యగల భౌగోళిక ప్రాంతం నుండి ఈ చేగంట పుట్టినప్పటికీ ఇది [[జావా]] మరియు [[మలయ ద్వీపసముదాయం]] వంటి ఆగ్నేయాసియా ప్రాంతాల అన్నిరకాల మానవ కార్యకలాపాలలో భాగంగా ఉంది.<ref name="Sachs240">{{harvnb|Sachs|1940|p=240}}</ref>

ఏడవ శతాబ్దంలో [[ఇస్లామిక్ సంస్కృతి]]తో ప్రభావితమై, మెసపొటేమియా మరియు [[అరేబియన్ ద్వీపకల్ప]]ప్రాంతాలు ఐక్యమైన తర్వాత అవి సంగీత వాయిద్యాలలో త్వరిత అభివృద్ధి మరియు పంపిణీ చవిచూశాయి.<ref name="Sachs246">{{harvnb|Sachs|1940|p=246}}</ref> వివిధ లోతులుగల చట్రపు భేరీలు మరియు స్థూపాకారపు భేరీలు అన్ని తరాల సంగీతంలో ముఖ్యపాత్ర వహిస్తాయి.<ref name="Sachs249">{{harvnb|Sachs|1940|p=249}}</ref> వివాహం మరియు ఉపనయనం వంటి సందర్భాలలో వాడే సంగీతంలో శంఖాకార సన్నాయిలు వాడబడతాయి. జావా వరకు వ్యాపించిన మెసపోటేమియా యొక్క [[నగారాల]] అభివృద్ధిపై పర్షియన్ సూక్ష్మ చిత్రకళలు సమాచారాన్నిస్తాయి.<ref name="Sachs250">{{harvnb|Sachs|1940|p=250}}</ref> వివిధ రకాల వీణలు, జితేర్స్, [[దల్సిమేర్ లు]]  (తంత్రీ వాద్యం), మరియు హార్ప్ లు సుదూర ప్రాంతాలైన దక్షిణాన [[మెడగాస్కర్]] మరియు తూర్పున నేటి [[సులవేసి]] వరకు వ్యాపించాయి.<ref name="Sachs251">{{harvnb|Sachs|1940|p=251–254}}</ref>

గ్రీస్ మరియు రోమ్ ల ప్రభావం ఉన్నప్పటికీ, మధ్య యుగాలలో ఐరోపాలోని అత్యధిక సంగీత వాయిద్యాలు ఆసియానుండి వచ్చినవి. ఈ కాలందాకా కేవలం లైర్ ఒకటే ఐరోపాలో కనుగొనబడిన సంగీత వాయిద్యం అయిఉండవచ్చు.<ref name="Sachs260">{{harvnb|Sachs|1940|p=260}}</ref> మధ్యయుగ ఐరోపాలో తంత్రీ వాద్యాలు ముఖ్యమైనవి. మధ్య మరియు పశ్చిమ ప్రాంతాలు [[మెడలు]] గలిగిన తంత్రీ వాద్యాలైన లైర్ లను ఉపయోగించగా, దక్షిణ ప్రాంతం రెండు-భుజాల అడ్డపట్టీగల వీణను ఉపయోగించాయి.<ref name="Sachs260"/> మధ్య మరియు ఉత్తర ఐరోపాలో వివిధ హార్ప్ లు వాడబడ్డాయి మరియు సుదూర ఉత్తర ప్రాంతమైన ఐర్లాండ్ వరకు వ్యాపించి, అక్కడ అది జాతీయ చిహ్నమైంది.<ref name="Sachs263">{{harvnb|Sachs|1940|p=263}}</ref> లైర్లు అవే ప్రాంతాలలో మరింత ముందుకు, సుదూర తూర్పు ప్రాంతం [[ఎస్టోనియా]]కు వ్యాపించాయి.<ref name="Sachs265">{{harvnb|Sachs|1940|p=265}}</ref> ఐరోపా సంగీతం 800 మరియు 1100ల మధ్య, తరచుగా [[బహుస్వరముల]]ను పలికించే పరికరాల అవసరంతో అనేక మార్పులకు లోనయ్యింది. 9వ శతాబ్దపు [[పర్షియన్]] భౌగోళికశాస్త్రవేత్త ([[ఇబ్న్ ఖోర్దాద్బెహ్]]), తన సంగీత వాయిద్యాల నిఘంటు చర్చలో [[బైజాంటిన్ సామ్రాజ్య]] మాదిరి సంగీత పరికరాలలో ''ఉర్ఘున్'' ([[ఆర్గాన్]]), ''షిల్యాని'' (బహుశా ఒక రకమైన [[హార్ప్]] లేదా [[లైర్]]), ''సలన్జ్'' (బహుశా [[బేగ్పైప్]]) మరియు ''[[బైజాంటిన్ లైరా]]'' (గ్రీక్: λύρα ~ lūrā) వంటివి ఉన్నాయని పేర్కొన్నారు.<ref name="Kartomi124">{{harvnb|Kartomi|1990|p=124}}</ref> [[లైర]] అనేది మూడు నుండి ఐదు [[తీగలు]] కలిగి [[బేరి పండు-ఆకృతి]]లో [[వంపుతిరిగిన]] [[మధ్య యుగపు]] తంత్రీవాద్యం, ఇది [[వయోలిన్]]  తో సహా యూరోపియన్ వంపు వాయిద్యాలలో అన్నిటికంటే పురాతనమై, పైకిపట్టుకొనే ఒక వాయిద్యం.<ref name="Grillet29">{{harvnb|Grillet|1901|p=29}}</ref> [[ఏకతీగ]] సంగీత శ్రేణి యొక్క స్వరాల క్లుప్తమైన ప్రమాణంగా పనిచేసి, మరింత ఖకచ్చితమైన సంగీత బాణీల రూపకల్పనలకు దారితీసింది.<ref name="Sachs269">{{harvnb|Sachs|1940|p=269}}</ref> యాంత్రిక [[హర్డి-గర్డీలు]]  (ఒక విధమైన సితార్ వాద్యం)  ఒకే సంగీతకారుడు ఫిడేలు కంటే క్లిష్టమైన బాణీలను చేయడానికి సహాయపడింది; ఈ రెండూ కూడా మధ్యయుగాల నాటి ముఖ్యమైన జానపద వాయిద్యాలు.<ref name="Sachs271">{{harvnb|Sachs|1940|p=271}}</ref><ref name="Sachs274">{{harvnb|Sachs|1940|p=274}}</ref> మధ్య మరియు ఉత్తర ఐరోపాలోని వెనుకకు-తిరిగిఉండే మీటలవలెకాక, దక్షిణ ఐరోపావాసులు ప్రక్కలకు విస్తరించిన మీటలుగల పొట్టి మరియు పొడుగు వీణలను వాడేవారు. గంటలు మరియు గంట నాలుకల వంటి ఇడియోఫోన్స్ [[కుష్టు వ్యాధిగ్రస్తుడు]] సమీపిస్తున్నట్లు హెచ్చరించడం వంటి ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాలకు ఉపయోగించబడ్డాయి.<ref name="Sachs278">{{harvnb|Sachs|1940|p=278}}</ref> తొమ్మిదో శతాబ్దంలో మొదటి [[బాగ్ పైప్స్]] వెలుగు చూసి, ఐరోపా అంతటా వ్యాపించి జానపద మరియు సైనిక వాయిద్యాలుగా ఉపయోగపడ్డాయి.<ref name="Sachs281">{{harvnb|Sachs|1940|p=281}}</ref> ఐరోపాలో ఐదవ శతాబ్దంలో స్పెయిన్ లో ప్రారంభమైన వాయు సంగీత [[పెట్టెల]] నిర్మాణం 700 సంవత్సరాల నాటికి ఇంగ్లాండ్ వరకు విస్తరించింది.<ref name="Sachs284">{{harvnb|Sachs|1940|p=284}}</ref> దీని ఫలితంగా వచ్చిన వాయిద్యాలు మెడలో వ్రేలాడతీసుకొని వెళ్ళగలిగే తేలికైన పెట్టెల నుండి భారీ గొట్టపు వాయిద్యాల వరకు పరిమాణంలో మరియు వాడుకలో వైవిధ్యత కలిగిఉన్నాయి.<ref name="Sachs286">{{harvnb|Sachs|1940|p=286}}</ref> పదవ శతాబ్ద చివరిలో ఆంగ్ల [[బెనెడిక్టైన్]] మఠాలలో సంగీతపు పెట్టెలు వాయించబడిన సంగీత వృత్తాంతం చర్చిలతో వీటి సంబంధాన్ని తెలియచేసే మొదటి సంకేతం.<ref name="Bicknell13">{{harvnb|Bicknell|1999|p=13}}</ref> మధ్య యుగాలనాటి పీక వాయిద్యాలు సన్నాయికి పరిమితమయ్యాయి; ఈ కాలంలో క్లారినెట్ ఉన్న దాఖలాలు లేవు.<ref name="Sachs288">{{harvnb|Sachs|1940|p=288}}</ref>

=== ఆధునిక ===
==== పునరుజ్జీవనం ====
1400 నుండి సంగీత వాయిద్యాల అభివృద్ధి పశ్చిమ దేశాల ఆధిపత్యంలోనే ఉంది-నిజానికి బలమైన మార్పులు [[పునరుజ్జీవన]] కాలంలోనే జరిగాయి. గానం లేదా నృత్య సహకారానికే కాక వాయిద్యాలు ఇతర ప్రయోజనాలకు కూడా వాడబడి, ప్రదర్శకులు వాటిని ఒంటరి వాయిద్య ప్రదర్శనకు ఉపయోగించారు. కీబోర్డ్స్ మరియు వీణలు బహుస్వర వాయిద్యాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి, మరియు సంగీతకర్తలు బాగా అభివృద్ధిచెందిన [[తాళాలను]] ఉపయోగించి క్లిష్టమైన పరికరాలను రూపొందించారు. ప్రత్యేక వాయిద్యాలకు సంగీత భాగాల రూపకల్పన చేయడం కూడా ప్రారంభించారు.<ref name="Sachs297"/> పదహారవ శతాబ్ద ద్వితీయార్ధంలో, అనేకరకాల వాయిద్యాలకొరకు సంగీతరూపకల్పన పద్దధతిగా [[వాద్య బృందీకరణ]] సాధారణ వాడుకలోనికి వచ్చింది. ఒకప్పుడు వ్యక్తిగత ప్రదర్శకులు తమ స్వంత విచక్షణను అన్వయించిన అంశాలలో సంగీతకర్తలు ఇప్పుడు ప్రత్యేక వాద్యగోష్టఠిని సమకూర్చుతున్నారు.<ref name="Sachs298">{{harvnb|Sachs|1940|p=298}}</ref> జనప్రియ సంగీతాన్ని బహుస్వర శైలి ప్రభావితం చేసింది, దానికి తగినట్లుగానే వాయిద్య తయారీదారులు ప్రతిస్పందించారు.<ref name="Sachs351">{{harvnb|Sachs|1940|p=351}}</ref>

1400తో ప్రారంభించి, సంగీతరచనలు అధిక ఉత్సాహవంతమైన ధ్వనులను ఆశించడంవలన సంగీత పరికరాల అభివృద్ధి రేటు నిశ్చయంగా పెరిగింది. ప్రజలు సంగీత వాయిద్యాలు తయారుచేయడం, వాయించడం, మరియు జాబితా తయారీపై గ్రంధథరచన కూడా ప్రారంభించారు; ఆవిధమైన మొదటి పుస్తకం 1511లో [[సెబాస్టియన్ విర్డుంగ్ యొక్క]] గ్రంథం ''మ్యూసికా గేతుస్చ్ట్ ఉండ్ అన్గేజోగెన్'' (ఆంగ్లం: ''మ్యూజిక్ జర్మనైజ్డ్ అండ్ ఆబ్స్ట్రాక్టేడ్'' ).<ref name="Sachs298"/> "క్రమరహిత" వాయిద్యాలైన వేటగాళ్ళ బూరలు, మరియు ఆవుల గంటలు వంటి వాద్యాల వర్ణనలతోసహా ఉన్న విర్డుంగ్ పరిపూర్ణరచనగా ప్రసిద్ధిచెందింది, అయితే అదేవిషయంలో విమర్శకు గురైంది. దీనిని అనుసరించిన ఇతర రచనలలో, అదేసంవత్సరంలో ఆర్గాన్ నిర్మాణం మరియు వాదనం గురించిన గ్రంధథమైన [[అర్నోల్ట్ స్చ్లిచ్క్ యొక్క]] ''స్పిగెల్ దెర్ ఒర్గేల్మచేర్ ఉండ్ ఒర్గనిస్తేన్'' (ఆంగ్లం: ''మిర్రర్ అఫ్ ఆర్గాన్ మేకర్స్ అండ్ ఆర్గాన్ ప్లేయర్స్'' ) ఉంది.<ref name="Sachs299">{{harvnb|Sachs|1940|p=299}}</ref> పునరుజ్జీవన కాలంలో ప్రచురించబడిన శిక్షణ మరియు సూచన గ్రంధథాలలో, ఒక గ్రంథం అన్నిరకాల వాయు మరియు తంత్రీ వాయిద్యాలగురించి, వాటి పరిమాణాలతోసహా విస్తృతమైన వివరణ మరియు వర్ణనలకు ప్రసిద్ధిచెందింది. మిచెల్ ప్రటోరియస్ రచించిన ఈగ్రంథం ''సిన్టగ్మా మ్యూజికం''  , పదహారవ శతాబ్దపు సంగీత వాయిద్యాలగురించి నేటికీ ఒక ప్రామాణిక పరిశీలక గ్రంథంగా ఉంది.<ref name="Sachs301">{{harvnb|Sachs|1940|p=301}}</ref>

పదహారవ శతాబ్దంలో, సంగీత వాయిద్యాల తయారీదారులు వయోలిన్ వంటి అధిక భాగం వాయిద్యాలకు, వాటికి ఇప్పటికీ నిలిచిఉన్న "సాంప్రదాయ రూపాలు" ఇచ్చారు. రస సౌదర్యంపైన శ్రద్ధచూపడం కూడా మొదలైంది—శ్రోతలు దాని ధ్వనితోపాటు భౌతిక ఆకారాన్నికూడా ఆస్వాదించారు. అందువలన, తయారీదారులు సామాగ్రి మరియు పనితనంపై ప్రత్యేక శ్రద్ధ కనబరిచారు, దానితో వాయిద్యాలు గృహాలు మరియు ప్రదర్శనశాలలకు సేకరణ వస్తువులుగా మారాయి.<ref name="Sachs302">{{harvnb|Sachs|1940|p=302}}</ref> ఈ కాలంలోనే ''కచేరీల'' అవసరానికి తగినట్లుగా తయారీదారులు ఒకేరకమైన పరికరాన్ని వివిధ పరిమాణాలలో తయారుచేయడం ప్రారంభించారు, లేదా ఈపరికరాల సమూహానికి తగినట్లుగా సమిష్టి వాద్యరచనలు చేయబడ్డాయి.<ref name="Sachs303">{{harvnb|Sachs|1940|p=303}}</ref> వాయిద్యాల తయారీదారులు నేటికీ నిలిచిఉన్న ఇతర లక్షణాలను అభివృద్ధిపరచారు. ఉదాహరణకు, బహుళ కీబోర్డ్ లు మరియు పాదంతో తొక్కే భాగాలు అప్పటికే ఉన్నందువలన, పదిహేనవ శతాబ్ద ప్రారంభంలో [[ఒకే అవరోధం]] కలిగిన మొదటి ఆర్గాన్ లు రూపొందాయి. ఆకాలంలోని సంగీత సంక్లిష్టత అభివృద్ధికి అవసరమైన స్వరభేద సమ్మేళనాన్ని ధ్వనింపచేయడానికి ఈఅవరోధాలు నిర్దేశించబడ్డాయి.<ref name="Sachs307">{{harvnb|Sachs|1940|p=307}}</ref> మోయడానికి వీలుగా బాకాలు వాటి ఆధునిక రూపాన్ని పొందాయి, [[స్వల్పస్థాయి సమిష్టి సంగీతం]]  (చాంబర్ మ్యూజిక్)  తో సమ్మేళనానికి అనువుగా వాద్యకారులు [[బిరడా]]లను ఉపయోగించారు.<ref name="Sachs328">{{harvnb|Sachs|1940|p=328}}</ref>

==== బరోక్ ====
పదిహేడవ శతాబ్దంతో ప్రారంభించి, సంగీతకర్తలు అధిక భావప్రేరిత శైలిలో రచనలుచేయడం మొదలుపెట్టారు. భావోద్వేగ సంగీతానికి [[ఏకస్వర]] శైలి బాగా అనువుగాఉంటుందని వారు భావించి, పాడుతున్న మానవస్వరానికి పూరింపుగాఉండే సంగీతభాగాలను పరికరాల కొరకు రచించేవారు.<ref name="Sachs351" /> దీనిఫలితంగా, విస్తృత అవధులు మరియు శబ్దతీవ్రతలను జనింపచేయలేని అనేక వాయిద్యాలు, భావావేశాన్ని కలిగించలేనివిగా పరిగణింపబడి ఆదరణ కోల్పోయాయి. అటువంటి ఒక వాయిద్యం సన్నాయి.<ref name="Sachs352">{{harvnb|Sachs|1940|p=352}}</ref> కమాను వాయిద్యాలైన వయోలిన్, [[వయోల]], [[బారిటన్]], మరియు అనేకరకాల వీణలు సంగీతంలో ప్రముఖస్థానాన్ని ఆక్రమించాయి.<ref name="Sachs353">{{harvnb|Sachs|1940|p=353–357}}</ref> అయితే 1750 ప్రాంతంలో ప్రారంభమై, క్రమంగా సంగీతరచనల నుండి వీణ అదృశ్యమై దానిస్థానాన్ని ప్రజాదరణ పెరుగుతున్న [[గిటార్]] ఆక్రమించింది.<ref name="Sachs374">{{harvnb|Sachs|1940|p=374}}</ref> [[తంత్రీ వాద్యబృందాల]] వ్యాప్తి పెరిగినకొద్దీ, తంత్రీవాద్యాలు వినడంవలన వచ్చిన విసుగుదలను పూరించటానికి, వేణువు, సన్నాయి మరియు బస్సూన్ వంటివి తిరిగి ప్రవేశించాయి.<ref name="Sachs380">{{harvnb|Sachs|1940|p=380}}</ref>

పదిహేడవ శతాబ్దం మధ్యభాగంలో, వేటగాడి కొమ్ముగా పిలవబడే పరికరం సాగదీయబడిన గొట్టం, సన్నని రంధ్రం, వెడల్పైన గంట, మరియు మరింత విస్తృత శ్రేణిలో మార్పులకులోనై ఒక "కళాత్మక వాద్యం"గా మార్పుచెందింది. ఈరూపాంతరం యొక్క వివరణలు స్పష్టంగా తెలియనప్పటికీ, 1725 నాటికి ఆధునిక [[కొమ్ము]] లేదా, వ్యావహారికంగా, ఫ్రెంచ్ హార్న్ తయారైంది.<ref name="Sachs384">{{harvnb|Sachs|1940|p=384}}</ref> వాద్యకారుడికి స్వరస్థాయిలో అనేకమార్పులకు వీలుకలిగించగల లోపలికి మరియు బయటకు జరిగే ఒక పొడవైన-నోటి గొట్టంతో వైవిధ్యం కలిగిన జారుడు బూరా రూపొందించబడింది. దీని వాడుకలోని క్లిష్టతవలన బూరాలోని ఈవైవిధ్యం ప్రజాదరణ పొందలేదు.<ref name="Sachs385">{{harvnb|Sachs|1940|p=385}}</ref> బరోక్ కాలంలో లండన్ కు చెందిన [[అబ్రహాం జోర్డాన్]] వంటి తయారీదారులు విరామాలను అధిక భావయుక్తంగాచేసి భావస్ఫోరక పాదసంబంధ భాగాలను జతచేయడంతో ఆర్గాన్లు స్వరస్థాయిలలో మార్పులకు గురయ్యాయి. సాక్స్ ఈధోరణిని సాధారణ ఆర్గాన్ ధ్వనియొక్క "క్షీణత"గా అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name="Sachs386">{{harvnb|Sachs|1940|p=386}}</ref>

== వర్గీకరణ ==
<!--{{main|Musical instrument classification}}-->
సంగీత వాయిద్యాల వర్గీకరణకు వివిధరకాల పద్ధతులున్నాయి. అన్ని పద్ధతులూ, వాయిద్యం యొక్క భౌతిక లక్షణాలు, ఆవాయిద్యంతో సంగీతం ఏవిధంగా పలికించబడుతుంది, ఆవాయిద్యం యొక్క [[విస్తృతి]], మరియు [[వాద్యబృందం]] లేదా ఇతర సమిష్టి కార్యక్రమాలలో ఆవాయిద్య స్థానం వంటివాటిని పరీక్షిస్తాయి. వాయిద్యాలను ఏవిధంగా వర్గీకరించాలనే విషయంపై నిపుణులమధ్య అభిప్రాయ భేదాల ఫలితంగా కొన్ని పద్ధతులు ఏర్పడ్డాయి. వర్గీకరణ పద్ధతులపై సంపూర్ణ సర్వేక్షణం జరపడం ఈవ్యాసం పరిధికి మించినది, కొన్ని ముఖ్యమైన పద్ధతుల సారాంశం క్రింద ఇవ్వబడింది.

=== ప్రాచీన పద్ధతులు ===
క్రీస్తుపూర్వం 1 శతాబ్దం నుండి మొదలయ్యే ప్రాచీన పద్ధతి వాయిద్యాలను నాలుగు ప్రధాన వర్గీకరణ సమూహాలుగా విభజిస్తుంది: తంత్రులను కదలించడం ద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తిచేసే వాయిద్యాలు; వాయు స్తంభాల కంపనాలద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తిచేసే వాయిద్యాలు; చెక్క లేదా లోహంతో తయారైన కొట్టే వాయిద్యాలు; మరియు చర్మంతో తయారైన పైభాగాల పరికరాలు, లేదా [[ఢంకా]]లు. తరువాత [[విక్టర్-చార్లెస్ మహిల్లన్]] ఈవిధమైన పద్ధతినే అనుసరించారు. ఆయన, [[బ్రస్సెల్స్]] లోని సంగీత పాఠశాల యొక్క సంగీత వాయిద్యాల సేకరణకు, మరియు 1888 నాటి సంగీత వాయిద్యాలను నాలుగు భాగాలుగా: [[తంత్రీ వాద్యము]]లు, [[వాయు వాద్యము]]లు, [[చరచు వాద్యము]]లు, మరియు ఢంకాలుగా విభజించిన కేటలాగు యొక్క సంరక్షణకర్త.

=== శాక్స్-హార్న్ బోస్టేల్ ===
ఆతరువాత [[ఎరిక్ వాన్ హార్న్ బోస్టేల్]] మరియు [[కర్ట్ శాక్స్]]  లు పురాతన విధానాన్ని పరిగణించి 1914లో వర్గీకరణ కొరకు ''జీత్ స్క్రిఫ్ట్ ఫర్ ఎత్నోలోజి''  లో ఒక విస్తృతమైన నూతన విధానాన్ని ప్రచురించారు. తరచూ [[హార్న్ బోస్టేల్-శాక్స్]] విధానంగా పిలువబడే ఈపధ్ధతి నేడు విస్తృతంగా వాడబడుతుంది.

అసలైన [[శాక్స్-హార్న్ బోస్టేల్]] విధానం వాయిద్యాలను నాలుగు ప్రధాన సమూహాలుగా విభజించింది:
* [[ఇడియోఫోన్]]లు, వాటిని కదిలించడం ద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసే [[జైలోఫోన్]] మరియు [[గిలక్కాయలు]] వంటివి; అవి పెద్దగా కొట్టేవి, చరచేవి, ఊపేవి, రాపిడి చేసేవి, విభజించేవి, మరియు పట్టిలాగే ఇడియోఫోన్లు.<ref name="Marcuse3">{{harvnb|Marcuse|1975|p= 3}}</ref>
* [[మేమ్బ్రనోఫోన్/0}లు, చర్మపు పొర కదిలించడం ద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసే మద్దెలలు లేదా కాజూల వంటివి; వాటిని పూర్వఢంకా మేమ్బ్రనోఫోన్స్, గొట్టపు భేరీలు, రాపిడి ఇడియోఫోన్స్, నగారాలు, రాపిడి భేరీలు, మరియు మిర్లిటన్ లు గా విభజించవచ్చు.|మేమ్బ్రనోఫోన్/0}లు, చర్మపు పొర కదిలించడం ద్వారా శబ్దాన్ని ఉత్పత్తి చేసే [[మద్దెల]]లు లేదా [[కాజూ]]ల వంటివి; వాటిని పూర్వఢంకా మేమ్బ్రనోఫోన్స్, గొట్టపు భేరీలు, రాపిడి ఇడియోఫోన్స్, నగారాలు, రాపిడి భేరీలు, మరియు మిర్లిటన్ లు గా విభజించవచ్చు.<ref name="Marcuse117">{{harvnb|Marcuse|1975|p= 117}}</ref>]]
* [[కార్డోఫోన్]]లు, పియానో లేదా [[సెల్లో]] వంటివి, తీగలను కంపింప చేయడం ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి; అవి జితేర్లు, కీబోర్డ్ కార్డోఫోన్స్, లైర్స్, హార్ప్స్, వీణలు, మరియు కమాను కార్డోఫోన్లుగా విభజించబడ్డాయి.<ref name="Marcuse177">{{harvnb|Marcuse|1975|p= 177}}</ref>
* [[ఏరోఫోన్]]లు, [[పైప్ ఆర్గాన్]] లేదా [[సన్నాయి]], వాయుస్తంభ కంపనాల ద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి; ఫ్రీ ఏరోఫోన్స్, వేణువులు, ఆర్గాన్లు, బూరసన్నాయి, మరియు పెదవులతో-కంపింపచేసే ఏరోఫోన్లుగా విభజించబడ్డాయి.<ref name="Marcuse549">{{harvnb|Marcuse|1975|p= 549}}</ref>

శాక్స్ ఆతరువాత ఐదవ విభాగమైన [[ఎలేక్ట్రోఫోన్]]లను జతచేశారు, దీనిలో ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతులద్వారా ధ్వనిని ఉత్పత్తిచేసే [[తెరెమిన్]] ల వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="Sachs447">{{harvnb|Sachs|1940|p= 447}}</ref> ప్రతి విభాగంలోనూ అనేక ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి. అనేక సంవత్సరాలలో ఈ వర్గీకరణ విమర్శించబడి తిరిగి పరిశీలించబడింది  , కానీ [[జాతులసంగీతశాస్త్రవేత్తలు]] మరియు [[వాయిద్యశాస్త్రవేత్తలచే]] విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతూ ఉంది.

=== స్కాఫ్నర్ ===
అన్డ్రే స్కాఫ్నర్, [[మ్యూసీ డి ఎల్'హొమే]] సంరక్షణాధికారి, హార్న్బోస్టేల్ -శాక్స్ పద్దధతితో విభేదించి 1932లో తన స్వంత పద్ధతిని అభివృద్ధిపరచారు. ఒక వాయిద్యం యొక్క వాదనా పద్ధతినిబట్టి కాక దాని భౌతిక నిర్మాణాన్నిబట్టి వర్గీకరణ జరగాలని స్కాఫ్నర్ భావించారు. ఆయన పద్ధతిలో వాయిద్యాలు రెండు వర్గాలుగా విభజింపబడ్డాయి: ధదృఢమైన కంపనభాగాలు కలిగిన వాయిద్యాలు మరియు వాయు కంపనాలను కలిగిన వాయిద్యాలు.<ref name="Kartomi174">{{harvnb|Kartomi|1990|p= 174–175}}</ref>

=== వ్యాప్తి ===
అదేవర్గానికి చెందిన ఇతర వాయిద్యాలతో వాటిని పోల్చినపుడు వాటి సంగీత విస్తృతిని బట్టి పశ్చిమ వాయిద్యాలు తరచూ వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈపదములు పాడే కంఠం వర్గీకరణలను అనుసరించి పేర్లు పెట్టబడ్డాయి:
* [[సొప్రానో]] వాయిద్యాలు: [[వేణువు]], [[రికార్డర్]], [[వయోలిన్]], [[బాకా]], [[క్లారినెట్]], [[సన్నాయి]], [[కార్నెట్]], [[ఫ్లగెల్ హార్న్]], [[పికోలో ట్రంపెట్]], [[పికోలో]], 
* [[ఆల్టో]] వాయిద్యాలు: [[ఆల్టో శాక్సాఫోన్]], [[ఆల్టో ఫ్లూట్]], [[వయోల]], [[హార్న్]], [[ఆల్టో హార్న్]]
* [[టేనోర్]] వాయిద్యాలు: [[త్రోమ్బోన్]], [[టేనోర్ శాక్సోఫోన్]], [[బాస్ ట్రంపెట్]]
* [[బారిటోన్]] వాయిద్యాలు: [[బస్సూన్]], [[ఇంగ్లీష్ హార్న్]], [[బారిటోన్ శాక్సోఫోన్]], [[బారిటోన్ హార్న్]], [[బాస్ క్లారినెట్]], [[సెల్లో]], [[యుఫూనియం]], [[బాస్ ట్రోంబోన్]]
* [[బాస్]] వాయిద్యాలు: [[కాంట్రబస్సూన్]], [[బాస్ శాక్సోఫోన్]], [[డబుల్ బాస్]], [[తుబా]]
* [[కాంట్రబాస్]] వాయిద్యాలు: [[కాంట్రబాస్ శాక్సోఫోన్]], [[కాంట్రబాస్ బాగ్లె]]
కొన్ని వాయిద్యాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ వర్గాలలోకి వస్తాయి: ఉదాహరణకు, సమిష్టి వాద్యగోష్టఠిలో దాని సంగీతం ఎలా ఇముడుతుందనేదానిపై ఆధారపడి, సెల్లో వాయిద్యం టేనోర్ లేదా బాస్ గా పరిగణించవచ్చు, మరియు ట్రోంబోన్ ఆల్టో కావచ్చు, అది ఏ విస్తృతిలో టేనోర్, లేదా బాస్ మరియు ఫ్రెంచ్ హార్న్, బాస్, బారిటోన్, టేనోర్, లేదా ఆల్టో, కావచ్చు.

{{Vocal and instrumental pitch ranges}}

అనేక వాయిద్యాలు వాటి విస్తృతిని వాటి పేర్లలో ఒకభాగంగా కలిగిఉన్నాయి: [[సోప్రానో శాక్సోఫోన్]], [[టేనోర్ శాక్సోఫోన్]], [[బారిటోన్ శాక్సోఫోన్]], [[బారిటోన్ హార్న్]], [[ఆల్టో ఫ్లూట్]], [[బాస్ ఫ్లూట్]], [[ఆల్టో రికార్డర్]], [[బాస్ గిటార్]], మొదలైనవి. అదనపు విశేషణాలు సోప్రానో విస్తృతికి ఎగువ లేదా [[బాస్ కి దిగువ]] ఉన్న వాయిద్యాల గురించి వివరిస్తాయి, ఉదాహరణకు: [[సొప్రానినో శాక్సోఫోన్]], [[కాంట్రాబాస్ క్లారినెట్]].

వాయిద్యం యొక్క పేరులో వాడేటపుడు, ఈ పదాలు సాపేక్షంగా, అదే కుటుంబంలోని ఇతర వాయిద్యాల అవధులని ఈవాయిద్యం యొక్క అవధితో పోల్చుతాయి కానీ మానవ స్వర అవధి లేదా ఇతర కుటుంబాల వాయిద్యాలతో కాదు. ఉదాహరణకు, ఒక బాస్ ఫ్లూట్ అవధి C<sub>3</sub> నుండి F♯<sub>6</sub> వరకు ఉండగా, బాస్ క్లారినెట్ ఒక అష్టమం తక్కువగా పలుకుతుంది.

== నిర్మాణం ==
సంగీత వాయిద్య నిర్మాణం అనేది ఒక ప్రత్యేక వృత్తి దీనికి సంవత్సరాల తరబడి శిక్షణ, సాధన, మరియు కొన్నిసార్లు నిపుణుల పర్యవేక్షణలో పనిచేయడం అవసరమవుతాయి. సంగీత వాయిద్యాల తయారీదారులలో అధికభాగం ఒకే విభాగానికి చెందిన వాయిద్యాలలో ప్రత్యేకత సాధిస్తారు;ఉదాహరణకు, [[వీణ తయారీదారు]] కేవలం తంత్రీ వాయిద్యాలు మాత్రమే తయారుచేస్తాడు. కొందరు పియానో వంటి ఒకే రకమైన వాయిద్యాలు తయారుచేస్తారు. కొందరు తయారీదారులు మరింత కళాత్మక పద్ధతిపై దృష్టి కేంద్రీకరించి [[ప్రయోగాత్మక సంగీత వాయిద్యాలు]] అభివృద్ధి పరుస్తారు, ఇవి తరచూ తయారీదారు అభివృద్ధిపరచిన వ్యక్తిగత శైలికొరకు ఉపయోగపడతాయి.

== వినియోగదారు సమన్వయాలు ==
ఒక వాయిద్యంలో ధ్వని ఉత్పత్తి అయిన విధంతో సంబంధంలేకుండా, అనేక సంగీత పరికరాలు కీబోర్డ్ ను వినియోగదారు సమన్వయంగా కలిగిఉన్నాయి. [[కీబోర్డ్ వాయిద్యము]]లు ఒక [[సంగీత కీబోర్డ్]]  తో వాయించబడే పరికరాలు. ప్రతి మీట  (కీ) ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ధ్వనులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది; అత్యధిక కీ బోర్డ్ వాయిద్యాలు ఈ శబ్దాలకు అనువుగా ఉండటానికి అదనపు భాగాలను (పియానోకి [[పాదంతోతొక్కే భాగము]]లు, ఆర్గాన్ కి [[విరామాలు]]) అదనపు భాగాలను కలిగిఉన్నాయి. గాలిని వీయించుట  ([[ఆర్గాన్]]) లేదా ఊదుట ([[అకార్డియన్]]),  <ref name="bicknell">బిక్నెల్, స్టీఫెన్ (1999). "ది ఆర్గాన్ కేస్". ఇన్ తిస్ట్లేత్వెయిట్, నికోలస్ &amp; వెబ్బర్, జాఫ్రీ (Eds.), ది కేంబ్రిడ్జ్ కంపానియన్ టు ది ఆర్గాన్, పేజీలు. 55–81. కేంబ్రిడ్జ్: కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-439-56827-7.</ref><ref name="howard">హోవార్డ్, రాబ్ (2003) యాన్ ఎ టు జడ్ అఫ్ ది ఎకార్డియన్ అండ్ రిలేటెడ్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ స్టాక్పోర్ట్: రాబ్ ఎకార్డ్ పబ్లికేషన్స్ ISBN 0-9546711-0-4</ref> కొట్టుట ([[పియానో]]) లేదా మీటుట ([[హర్ప్సికార్డ్]]),  <ref name="fine">ఫైన్, లారీ. ది పియానో బుక్, 4th ఎడిషన్ . మసచుసెట్స్: బ్రూక్ సైడ్ ప్రెస్, 2001. ISBN 1-929145-01-2</ref><ref>రిపిన్ (Ed) et al. ''ఎర్లీ కీబోర్డ్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ '' . న్యూ గ్రోవ్ మ్యూజికల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ సిరీస్, 1989, PAPERMAC</ref> ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతులు ([[సింథసైజర్]]),  <ref name="paradiso">పరాడిసో, JA. "ఎలక్ట్రానిక్ మ్యూజిక్: న్యూ వేస్ టు ప్లే". స్పెక్ట్రం IEEE, 34(2):18-33, డిసెంబర్ 1997.</ref> లేదా ఇతర పద్ధతులలో ధ్వనిని ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. కొన్నిసార్లు, సాధారణంగా కీ బోర్డ్ లేని ''[[గ్లోకెన్స్పీల్]]'' వంటి వాయిద్యాలకు, దానిని అమర్చడం జరుగుతుంది .<ref name="vslglocken">{{cite web|url=http://vsl.co.at/en/70/3196/3204/3208/5760.vsl|title=Glockenspiel: Construction|publisher=Vienna Symphonic Library|accessdate=2009-08-17}}</ref> వాటికి చలించే భాగాలు లేనప్పటికీ వాద్యగాని చేతిలోని మాలెట్  (చిన్న సుత్తి వంటి పరికరం)  చే కొట్టబడతాయి, అవి మీటలవంటి భౌతిక అమరికను కలిగి ధ్వనితరంగాలను కూడా అదేపద్ధతిలో ఉత్పత్తిచేస్తాయి.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[సంగీత వాయిద్యాల జాబితా]]
* [[జానపద పరికరం]]
* [[18 మరియు 19వ శాతాబ్దాలలో టింపని యొక్క పరిణామం]]
* [[ఎలక్ట్రానిక్ ట్యూనర్]]
* [[ప్రయోగాత్మక సంగీత పరికరం]]
* [[విస్తరించిన సాంకేతికత]]
* [[ప్రదర్శనశాలలో సంగీత వాయిద్యం]]
* [[సంగీత వాయిద్య సాంకేతికత]]
* [[సంగీత పాఠాలు]]
* [[వాద్యబృందం]]
* ''[[జేట్ ష్రిఫ్ట్ ఫర్ ఇన్స్ట్రుమెంట్ఎంబూ]]'' (పత్రిక)

== గమనికలు ==
{{Reflist|2}}

== సూచనలు ==
* {{citation |last=Baines |first=Anthony |title=Brass Instruments: Their History and Development |publisher=Dover Publications |year=1993 |isbn=0486275744}}
* {{citation |last=Bicknell |first=Stephen |title=The History of the English Organ |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=0521654092}}
* {{citation |last=Blades |first=James |title=Percussion Instruments and Their History |publisher=Bold Strummer Ltd |year=1992 |isbn=0933224613}}
* {{citation |last=Brown |first=Howard Mayer |title=Sachs, Curt |publisher=Grove Dictionary of Music and Musicians |year=2008 |url=http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/24256 |accessdate=2008-06-05}}
* {{citation |last1=Campbell |first1=Murray |last2=Greated |first2=Clive A. |last3=Myers |first3=Arnold |title=Musical Instruments: History, Technology, and Performance of Instruments of Western Music |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0198165048}}
* {{citation |last=Canadian Broadcasting Corporation |title=Archeologists discover ice age dwellers' flute |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=December 30, 2004 |year=2004 |url=http://www.cbc.ca/arts/story/2004/12/30/flute-prehistoric041230.html |accessdate=2009-02-07|archiveurl=http://web.archive.org/web/20061116042750/http://www.cbc.ca/arts/story/2004/12/30/flute-prehistoric041230.html|archivedate=2006-11-16}}
* {{citation |last1=Chase |first1=Philip G. |last2=Nowell |first2=April |title=Taphonomy of a Suggested Middle Paleolithic Bone Flute from Slovenia |month=Aug–Oct |year=1998 |journal=Current Anthropology |volume=39 |issue=4 |page=549 |doi=10.1086/204771}}
* {{citation |last=Collinson |first=Francis M. |title=The Bagpipe |publisher=Routledge |year=1975 |isbn=0710079133}}
* {{citation |last=de Schauensee |first=Maude |title=Two Lyres from Ur |publisher=University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology |year=2002 |isbn=092417188X}}
* {{citation |last=Grillet |first=Laurent |title=Les ancetres du violon v.1| year=1901 |publisher=Paris }}
* {{citation |last=Kartomi |first=Margaret J. |title=On Concepts and Classifications of Musical Instruments |publisher=University of Chicago Press |year=1990 |isbn=0226425487}}
* {{citation |last=Marcuse |first=Sibyl |title=A Survey of Musical Instruments |publisher=Harper & Row |year=1975 |isbn=0060127767}}
* {{citation |last=Moorey |first=P.R.S. |title=What Do We Know About the People Buried in the Royal Cemetery? |journal=Expedition |volume=20 |issue=1 |date=1977 |pages=24–40}}</ref>
* {{citation |last=Rault |first=Lucie |title=Musical Instruments: A Worldwide Survey of Traditional Music-making Musical Instruments: A Worldwide Survey of Traditional Music-making |publisher=Thames & Hudson Ltd |year=2000 |isbn=978-0500510353}}
* {{citation |last=Remnant |first=Mary |title=Musical Instruments: An Illustrated History from Antiquity to the Present |publisher=Batsford |year=1989 |isbn=0713451696}}.
* {{citation |last=Sachs |first=Curt |title=The History of Musical Instruments |publisher=Dover Publications |year=1940 |isbn=0486452654}}
* {{citation |last=Slovenian Academy of Sciences |title=Early Music |date=April 11, 1997 |year=1997 |journal=Science |volume=276 |issue=5310 |pages=203–205 |doi=10.1126/science.276.5310.203g }}
* {{citation |last=West |first=M.L. |title=The Babylonian Musical Notation and the Hurrian Melodic Texts |journal=Music & Letters |volume=75 |issue=2 |date=May 1994 |pages=161–179 |doi=10.1093/ml/75.2.161}}

== మరింత చదవడానికి ==
* {{citation |last1=Campbell |first1=Donald Murray |last2=Greated |first2=Clive Alan |last3=Myers |first3=Arnold |title=Musical Instruments: History, Technology and Performance of Instruments of Western Music |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=019921185X}}
* {{citation |last=Wade-Matthews |first=Max |title=Musical Instruments: Illustrated Encyclopedia |publisher=Lorenz |year=2003 |isbn=0754811824}}

== బాహ్య లింక్‌లు ==
{{commons|Category:Musical instruments|Musical instruments}}
* {{cite web |publisher= [[Victoria and Albert Museum]]
 |url= http://www.vam.ac.uk/collections/furniture/musical_instruments/index.html
 |title= Musical Instruments
 |work=Furniture
 |accessdate= 2008-07-01}}

* {{cite web |publisher= [[National Museum of American History]]
 |url= http://americanhistory.si.edu/collections/subject_detail.cfm?key=32&colkey=23
 |title= Music & Musical Instruments
 |work=More than 5,000 musical instruments of American and European heritage at the Smithsonian
 |accessdate= 2008-09-30}}

[[వర్గం:సంగీత వాయిద్యాలు]]