Difference between revisions 16325 and 16326 on thwikibooks

{{หัวเรื่อง
| ชื่อเรื่อง = [[หนี้|{{color|grey|หนี้}}]]
| ชื่อเรื่องย่อย = ลักษณะแห่งหนี้
| วิกิพีเดียชื่อเรื่อง = 
| พระราชนิพนธ์ = 
| พระนิพนธ์ = 
| ผู้แต่ง = 
| ผู้แต่งไม่ลิงก์ = 
| วิกิพีเดียผู้แต่ง = 
| ผู้แปล = 
| เรื่องก่อนหน้า = 
| เรื่องถัดไป = 
| ก่อนหน้า = 
| ถัดไป = [[หนี้/วัตถุแห่งหนี้|วัตถุแห่งหนี้]]
| หมายเหตุ = 
}}



{{c|{{fs|140%|'''1'''}}}}

{{c|{{fs|140%|'''ลักษณะแห่งหนี้'''}}}}

{{สารบัญขวา}}

== นิยาม ==

'''หนี้''' หมายความว่า นิติสัมพันธ์ระหว่างบุคคลตั้งแต่สองฝ่ายขึ้นไป ฝ่ายหนึ่งเรียกว่า เจ้าหนี้ มีสิทธิที่จะบังคับบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งเรียกว่า ลูกหนี้ ให้กระทำการหรืองดเว้นกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง"<ref name = "Rroyin">ราชบัณฑิตยสถาน; 2551, 7 กุมภาพันธ์: ออนไลน์.</ref> กล่าวคือ หนี้เป็นความสัมพันธ์ในทางกฎหมายระหว่างบุคคลตั้งแต่สองฝ่ายขึ้นไป แต่ละฝ่ายจะมีกี่คนก็ได้ และด้วยความสัมพันธ์อันนี้ บุคคลฝ่ายหนึ่งซึ่งเรียกว่า "ลูกหนี้" จำต้องกระทำการหรืองดเว้นกระทำการ เพื่อประโยชน์ของบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งเรียกว่า "เจ้าหนี้"<ref>จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 19.</ref>

(contracted; show full)(2476). ''คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 1 และบรรพ 2.'' ม.ป.ป. อ้างถึงใน จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 19.</ref><ref>สมยศ เชื้อไทย; 2554, มิถุนายน: 138.</ref> ในฐานะที่เป็นบุคคลสิทธิ หนี้จึงรวมอยู่ในกองทรัพย์สิน (estate) ของบุคคลแต่ละคน แต่ในกองทรัพย์สินใช่ว่าจะมีแต่บุคคลสิทธิ ยังมี[[ทรัพยสิทธิ]] (ius in rem) อยู่ด้วย<ref>จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 20.</ref>

บุคคลสิทธิและทรัพยสิทธิแตกต่างกันอย่างไร อธิบายคร่าว ๆ ได้ดังนี้<ref name = "
Cchit-  20-21">จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 20-21.</ref> 

1. {{gap|0.5em}} ทรัพยสิทธิเกิดขึ้นเพราะกฎหมายบัญญัติเท่านั้นตามความใน ป.พ.พ. ม. 1298 แต่บุคคลสิทธินั้น จะเกิดขึ้นเพราะกฎหมายก็ได้ หรือเพราะบุคคลตกลงกันก็ได้ เช่น บุคคลก่อหนี้กันเป็นต้น 

2. {{gap|0.5em}} บุคคลสิทธิมีผลต่อผู้เกี่ยวข้องเท่านั้น เช่น หนี้จะบังคับได้ระหว่างเจ้าหนี้กับลูกหนี้เท่านั้น ขณะที่ทรัพยสิทธินั้นใช้อ้างต่อทุกคนได้เป็นเด็ดขาด

3. {{gap|0.5em}} อายุความตามกฎหมายแพ่งมีอยู่สองชนิด คือ อายุความได้สิทธิ (acquisitive prescription) อันเป็นระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้สิทธิบังเกิดขึ้น และอายุความเสียสิทธิ (extinctive prescription) อันเป็นระยะเวลาที่กฎหมายกำหนดให้สิทธิสิ้นสุดลงหรือที่มักเรียกว่า "ขาดอายุความ" สำหรับบุคคลสิทธิประเภทหนี้นั้นมีแต่อายุความเสียสิทธิดังที่บัญญัติไว้ใน ป.พ.พ. ม. 193/9 ส่วนทรัพยสิทธินั้น เกี่ยวเนื่องได้ทั้งอายุความได้สิทธิและอายุความเสียสิทธิ เช่น เมื่อบุคคลครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นจนเป็นไปตามหลักเกณฑ์ใน ป.พ.พ. ม. 1382 ก็จะได้ทรัพยสิทธิจาก[[การครอบครองปรปักษ์]] เป็นการได้สิทธิมาตามอายุความ หรือกรณี[[ภาระจำยอม]] เมื่อไม่ใช้ติดต่อกันเป็นระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ใน ป.พ.พ. ม. 1399 ก็จะสิ้นสุดลง เป็นการเสียสิทธิไปตามอายุความ

อนึ่ง เมื่อบุคคลตาย กองทรัพย์สินของเขาจะเปลี่ยนไปเรียกว่า "[[กองมรดก]]" และจะตกทอดแก่ทายาทของเขา เพราะฉะนั้น ทายาทจึงจะต้องรับใช้หนี้ของผู้ตายต่อไปด้วย เว้นแต่บรรดาหนี้ที่ตามกฎหมายหรือตามสภาพแล้วเป็นเรื่องเฉพาะตัวของผู้ตายอย่างแท้จริง กล่าวคือ ไม่มีใครชำระแทนได้โดยแน่แท้ เช่น ผู้ตายหมั้นกับบุคคลอื่นไว้ เมื่อเขาตาย ใครก็ไม่สามารถไปสมรสแทนเขาได้ ในกรณีอย่างนั้น หนี้ก็จะดับสูญไปโดยสภาพ<ref name = "Cchit-  20-21"/>

== มูลหนี้ ==

'''มูลหนี้''' (source of obligation) คือ บ่อเกิดแห่งหนี้ ได้แก่ [[นิติกรรม]] (legal transaction) และนิติเหตุ (legal cause)<ref name = "Cchit-  22">จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 22.</ref>

นิติกรรม คือ การที่บุคคลก่อความสัมพันธ์ทางกฎหมายขึ้นโดยสมัครใจและโดยชอบด้วยกฎหมาย เช่น ตกลงทำสัญญากัน คู่สัญญาก็มีหน้าที่ต่อกันตามสัญญา สัญญาจึงชื่อว่าเป็นมูลแห่งหนี้ของคู่สัญญาเหล่านั้น

ส่วนนิติเหตุ คือ การที่บุคคลเกิดมีความสัมพันธ์ทางกฎหมายกันขึ้นเพราะกฎหมายกำหนดให้มี ไม่ว่าเขาจะสมัครใจหรือไม่ก็ตาม แบ่งเป็นสี่ประเภท คือ [[ละเมิด]] (tort), [[จัดการงานนอกสั่ง]] (agency without authorisation), [[ลาภมิควรได้]] (unjust enrichment) และบุคคลสถานะ เช่น หน้าที่ของบิดามารดาต่อบุตร<ref name = "Cchit-  22"/><ref>ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์, 2552: 17.</ref> เช่น แพรวพราวคุยโทรจิตกับเพื่อนขณะขับรถอีแต๋นอยู่บนถนน จึงชนรถเมล์สาธารณะเข้าอย่างจัง มีผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตหลายคน แพรวพราวชื่อว่าทำละเมิดต่อผู้เสียหาย และต้องใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่ผู้เสียหายเพราะกฎหมายบัญญัติไว้ ไม่ใช่เพราะความสมัครใจ การละเมิดของแพรวพราวเป็นนิติเหตุซึ่งก่อให้แพรวพราวมีหนี้ คือ ความจำเป็นต้องใช้ค่าสินไหมทดแทน

== ผลแห่งหนี้ ==

เมื่อหนี้เกิดขึ้น หมายความว่า ความสัมพันธ์ระหว่างลูกหนี้กับเจ้าหนี้ในอันที่จะต้องกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่งแก่กันนั้นได้เกิดมีขึ้นแล้ว และด้วยความสัมพันธ์นี้ เจ้าหนี้มี[[การเรียกชำระหนี้|สิทธิเรียกให้ลูกหนี้ชำระหนี้]]ได้ เว้นแต่หนี้บางชนิดที่เรียกกันไม่ได้ คือ [[หนี้โดยธรรม]] (natural obligation) กับหนี้พ้นวิสัย (impossible obligation)<ref name = "Cchit-  23">จิ๊ด เศรษฐบุตร; 2554, กรกฎาคม: 23.</ref>

สิ่งที่เจ้าหนี้เรียกให้ลูกหนี้ชำระแก่ตนนั้น เรียกว่า [[วัตถุแห่งหนี้]] (subject matter of obligation) เช่น ผู้ขายเรียกให้ผู้ซื้อชำระราคาทรัพย์สินซื้อขาย วัตถุแห่งหนี้ก็ได้แก่ เงินที่ผู้ซื้อจ่ายเพื่อชำระราคา<ref name = "Cchit-  23"/>

== เชิงอรรถ ==

{{reflist|2}}

{{หนี้}}

[[หมวดหมู่:หนี้]]