Difference between revisions 1225171 and 1255882 on uzwiki

[[File:Female reproductive system lateral nolabel.png|right|thumb|300px|Ayol matkasi va tuxumdonlar
1 — trubkalar; 2 — siydik pufagi; 3 — qov suyagi; 4 — G nuqtasi; 5 — klitor; 6 — uretra; 7 — vagina; 8 — tuxumdon; 9 — yoʻgʻon ichakning koʻrichakdan toʻgʻri ichakkacha boʻlgan qismi, qarta; 10 — matka; 11 — vaginaning orqa gumbazi; 12 matkaning boʻgʻizchasi; 13 — toʻgʻri ichak; 14 - anus.]]

<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Bachadon''' — 1. Ayollarning ichki jinsiy a’ʼzosi; homila shu yerda rivojlanadi. B. toq, kovak a’ʼzo bo‘ʻlib, mus-kullardan tuzilgan va kichik chanoq bo‘ʻshlig‘ʻida qovuq b-n to‘g‘ʻgʻri ichak orasida joylashgan, shakli to‘ʻnkarilgan nokka o‘ʻxshaydi. Uning tanasi, tubi va bo‘ʻyni bo‘ʻladi. B. tanasi va tubi qovuq yuzasi b-n qovuq ustida oldinga bir oz bukilib joylashgan, orqa yuzasi to‘ʻgri illiq bezlari bo‘chakka yuzma-yuz turadi. B. boʻynining bir qismi qin ichiga kirgan boʻlib, shu yerda B. teshigi kinga ochiladi. B. devori ichki — shilliq qavat (endometriy), oʻrta — muskul qavat (miometriy) va tashqi — seroz qavat (qorin pardasi)dan iborat. Shilliq qavat B. naylari shilliq qavatining davomidir. B. ichida shilliq qavat burmalari yoʻq, asosan mayda bezlar uchraydi. Shilliqkdvat B. boʻynida kepin-lashib, burmalari va shilliq bezlari boʻladi, u har oyda hayzga. tayyorlanadi; bunda B.ning yuza joylashgan shilliq qavati markaziy nerv sistemasi hamda gipofiz va tuxumdondan ajralgan gor-monlar (follikulin, progesteron) ta’ʼsirida qalinlashadi, har oyda bir marta ko‘ʻchib, qon b-n ajraladi (q. Endokrin sistema). Muskul qavat yaxshi rivojlangan, qon tomirlarga boy silliq muskul uch qavat bo‘ʻlib joylashgan. Seroz qavat B. oldi va orqa yuzalarini qop-lab, ikki yonboshida keng boy lam hosil qiladi; shu boylam oralig‘ʻida biriktiruvchi to‘ʻqima qatlami (parametriy) bo‘ʻladi. B. bo‘ʻshlig‘ʻi uchburchak shaklda bo‘ʻlib, uni kattakichik bir necha boylam va chanoq tubining muskullari o‘ʻz o‘ʻrnida ushlab turadi. B. bo‘ʻynining ichki yuzasi shilliq qavat burmalaridan iborat bo‘ʻlib, silindrsimon epiteliy b-n qoplangan; bo‘ʻyin devoridagi bezlar sekret chiqaradi; u ishqoriy reaksiyaga, bakteritsid xususiyatga ega. Uning bu xususiyati B.ga infeksiya tushishiga yo‘ʻl qo‘ʻymaydi; bundan tashqari, spermatozoidning harakatchanliginioshirib, uning B.ga kirishini ta’ʼminlaydi. B. ancha harakatchan bo‘ʻlib, qovuq hamda to‘g‘ʻgʻri ichak to‘ʻlganda, homiladorlikda va b. fiziologik holatlarda o‘ʻz shaklini oson o‘ʻzgarti-ra oladi. Homiladorlikda muskul tolalarining yo‘g‘ʻgʻon tortishi va yangi tolalar paydo bo‘ʻlishi hisobiga B. kattalashadi. Homila tug‘ʻilgach B. qisqaradi va yangi tolalar yo‘ʻqolib ketadi.⏎
⏎
⏎
⏎
Tug‘ʻrukdan keyin tezda jismoniy ish qilganda chanoq tubining muskullari va b. boylamlari bo‘ʻshashib, B. tushishi mumkin.⏎
⏎
⏎
⏎
2. Urg‘ʻochi hayvonlarning ichki jinsiy a’ʼzosi — tuxum yo‘ʻlining kengaygan qismi, ularda B. naylari ham kengaygan bo‘ʻlib, homilani saqlay oladi; shu sababli ular ko‘ʻp bolalaydilar. Ayrim chuvalchanglar, bo‘g‘ʻgʻimoyoqlilar, mollyuskalar va b.da B.ga o‘ʻxshash tuzilmalar bor, shuning-dek suvda va qurukda yashovchilar, ba’ʼ-zi sudralib yuruvchilar va barcha sut emizuvchilarda B. o‘ʻziga xos tuzilishga ega. B.da tuxum yoki pusht rivojlanadi. Tuxum qo‘ʻyadigan hayvonlarning yetilgan tuxum hujayrasi B.da vaqtincha joylashadi.⏎
⏎
⏎
⏎
Ad:. Ahmedov N. K., Shomirzayev N. H., Normal va topografik anatomiya, T., 1991.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->


(contracted; show full)[[tr:Rahim]]
[[uk:Матка]]
[[ur:رحم]]
[[vi:Tử cung]]
[[war:Tagoangkan]]
[[wuu:子宫]]
[[yi:טראכט]]
[[zh:子宫]]