Difference between revisions 853884 and 854627 on hywiki

==Պատմություն==
{{Հիմնական|Դանիայի պատմություն}}


===Նախապատմություն===
Առաջին հնագիտական բացահայտումները Դանիայում վերաբերվում են մ.թ.ա. 130,000–110,000 թվականներին:<ref>Michaelsen (2002), p. 19.</ref> Դանիան բնակեցվել է մոտավորապես մ.թ.ա. 12.500 թվականին, իսկ գյուղատնտեսությունը այստեղ զարգացել է մոտ մ.թ.ա 3900 թվականից:<ref name="foreign ministry">{{cite web|last=Nielsen|first=Poul Otto|month=May |year=2003|url=http://www.um.dk/Publikationer/UM/English/Denmark/kap6/6-1.asp|ti(contracted; show full) արարք և հարձակվեց Կոպենհագենի վրա, արդյունքում ոչնչացվեց Դանիայի ռազմածովային ուժերը և ավերվեց Կոպենհագենի մի հատվածը: Ծագեց Դանիա-Բրիտանական պատերազմը, որի արդյունքում Դանիան հայտնվեց տնտեսական շրջափակման մեջ և տնտեսությունը բանկրոտի եզրին կանգնեց: Դանո-Նորվեգիական դաշինքը լուծարվեց Կիելի պայմանագրով 1814-ին: Նորվեգիան Շվեդիայի հետ ստեղծեց նոր միություն, որը գոյատևեց մինչև 1905 թվականը: Դանիան կարողացավ պահպանել [[Իսլանդիա]]ն, [[Ֆարերյան կղզիներ]]ը և [[Գռենլանդիա]]ն:

===Սահմանադրական միապետություն===
[[
FileՊատկեր:Grundlovgivende rigsforsamling - Constantin Hansen.jpg|thumb|left|''Den Grundlovsgivende Rigsforsamling'' ([[Դանիայի սահմանադրություն|Դանիայի սահմանադրության]] հիմնադիր հայրերը), 1860–1864 նկարված [[Կոնստանտին Հանսեն]]ի կողմից:]]
Դանիայի լիբերալ և ազգային շարժումները ձևավորվեցին 1830-ականներին և Եվրոպական հեղափոխություններից հետո 1849-ի հունիսին Դանիան դարձավ [[սահմանադրական միապետություն]]: Երկրորդ Շլեզվիգյան պատերազմից հետո Դանիան 1864-ին Դանիան զիջեց Շլեզվիգ Հոլսթեյն նահանգները Պրուսիային: Դրանիս հետո Դանիան չեզոք դիրք գրավեց Եվրոպայում:

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո [[Վերսալի պայմանագիր|Վերսալի պայմանագրով]] Դանիային վերադարձվեց Շլեզվիգ-Հոլսթեյն նահանգը: Վախենալով Գերմանիայի [[Իրրեդենտիզմ]]ից, Դանիան որոշեց Շվեզլիգ նահանգում հանրաքվե անցկացնել: Հանրաքվեի արդյունքում ձայների մեծամասնությամբ Շվեզլիգը միացավ Դանիային, իսկ հանրաքվեի օրը նահանգում ազգային տոն է հայտարարված:
[[File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|Դանիան դարձավ [[Եվրոպական միություն|Եվրոպական միության]] անդամ 1973-ին:]]

[[Գերմանիա]]յի ներխուժումը Դանիա տեղի ունեցավ 1940-ի Ապրիլի 9-ին, երկու ժամ դիմադրությունից հետո Դանիայի կառավարությունը անձնատուր եղավ: Economic co-operation between Germany and Denmark continued until 1943, when the Danish government refused further co-operation and [[Royal Danish Navy|its navy]] sank most of its ships and sent as many of their officers as they could to Sweden. During the war, the government was helpful towards the Danish Jewish minority, and the Danish resistance performed a [[Rescue of the Danish Jews|rescue operation]] that managed to get most of them to Sweden and safety shortly before the Germans planned to round up the Danish Jews. Denmark led many "inside operations" or sabotage against the German facilities. [[Iceland]] severed ties to Denmark and became an independent republic, and in 1948, the [[Faroe Islands]] gained [[home rule]]. 

After the war, Denmark became one of the founding members of the [[United Nations]] and [[NATO]], and in 1973, along with Britain and Ireland, joined the [[European Economic Community]] (now the [[European Union]]) after a [[Danish European Communities membership referendum, 1972|public referendum]]. The [[Maastricht treaty]] was ratified after a further referendum in 1993 and the subsequent addition of concessions for Denmark under the [[Edinburgh Agreement]].
[[Greenland]] gained [[home rule]] in 1979 and was awarded [[self-determination]] in 2009. Neither Greenland nor the Faroe Islands are members of the European Union, the Faroese declining membership in EEC from 1973 and Greenland from 1986, in both cases because of fisheries policies.

Despite its modest size, Denmark has been participating in major UN sanctioned, and often NATO led, military and humanitarian operations notably including: [[Cyprus dispute|Cyprus]], [[Bosnian War|Bosnia and Herzegovina]], [[Korean War|Korea]], [[Suez Crisis|Egypt]], [[Croatian War of Independence|Croatia]], [[Kosovo War|Kosovo]], Ethiopia, [[War in Afghanistan (2001–present)|Afghanistan]], Iraq, [[Somali Civil War|Somalia]] and recently Libya. In 2009 [[Anders Fogh Rasmussen]] resigned as Prime Minister of Denmark to become the Secretary General of NATO.Պատկեր:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|Դանիան դարձավ [[Եվրոպական միություն|Եվրոպական միության]] անդամ 1973-ին:]]

[[Գերմանիա]]յի ներխուժումը Դանիա տեղի ունեցավ 1940-ի Ապրիլի 9-ին, երկու ժամ դիմադրությունից հետո Դանիայի կառավարությունը անձնատուր եղավ: Տնտեսական համագործակցությունը Գերմանիայի հետ շարունակվեցին մինչև 1943 թվականը, երբ Դանիայի կառավարությունը խզեց բոլոր հարաբերությունները և ոչնչացրեց իր ռազմանավերը, իսկ սպաներին տեղափոխեց Շվեդիա: Պատերազմի ընթացքում Դանիայի հրեաները քիչ տուժեցին կառավարության վարած հրեապաշտպան քաղաքականության շնորհիվ: 1948-ին [[Իսլանդիա]]ն անկախացավ, իսկ [[Ֆարերյան Կղզիներ]]ին տրվեց ինքնիշխանական կարգավիճակ: 

Պատերազմից հետո Դանիան դարձավ [[Միացյալ Ազգեր Կազմակերպություն|Միացյալ Ազգեր Կազմակերպության]] և [[ՆԱՏՕ]]-ի հիմնադիր նադամ և 1973 Բրիտանիայի և Իրլանդիայի հետ միասին միացավ [[Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողով]]ին (այժմյան [[Եվրոպական միություն]]) 1972-ի հանրաքվեից հետո: 
[[Գրենլանդիա]]ն ստացավ ինքնիշանություն 1979-ին: Ոչ Գրենլանդիան, ոչ էլ Ֆարերյան կղզիները չեն մտնում Եվրոպական միության մեջ: